DE METHODE DER NATUURWETENSCHAP. 239 



tica) voorkomt , in de levercellen uit een zetmeelachtige stof — het 

 glycogeen — onder den invloed van de medelijdende en zwervende 

 zenuw (nervus vagus en sympatkicus) gevormd wordt. Ook helmholtz, 

 als experimentator niet minder bekend dan als voortreffelijk beoefenaar 

 der wiskunde , heeft op dit gebied groote dingen verricht. 



Hij bewees door proeven, dat er tijd verloopt tusschen het oogen- 

 brik, waarop een indruk een onzer zintuigen treft, en dat, waarop in 

 de hersenen een gewaarwording ontstaat en een wilsprikkel deze of 

 gene spieren in werking brengt ; ja hij wist zelfs de hoegrootheid van 

 dien tijd te bepalen. Hij vond , dat een indruk zich door de zenuwen 

 voortplant met een snelheid , die niet meer dan 33.9 meter per seconde 

 bedraagt, welke derhalve veel geringer is dan de snelheid van het 

 geluid , waarvoor in de lucht ongeveer 333 meter gevonden is ; en die 

 niet in vergelijking komen kan met de snelheid van ruim driehon" 

 derd millioen meter , waarmede het licht door de ruimte golft. 



Als wij zoo het experiment, in de handen van een claude bernard 

 en een helmholtz , zelfs het leven , dit samengesteld geheel van door 

 tallooze betrekkingen onderling verbonden verschijnselen , een deel 

 zijner geheimen zien ontwringen, dan zouden wij geneigd zijn de macht 

 van zulk een methode van onderzoek te overschatten. Waar zou het 

 onbekende , zoo aangevat , den mensch allengs zijn trekken niet onthullen ? 



Men bedenke echter welke proefnemers zulke proeven onderstellen. Een 

 helmholtz en een claude bernard, een tyndall en een regnault zou- 

 den wij er kunnen bijvoegen, zijn verschijningen, die op het gebied 

 der proefondervindelijke wetenschap even zeldzaam zijn, als dichters 

 gelijk goethe en schiller op dat der kunst , als een kant en hegel 

 op dat der wijsbegeerte. Gelijk een dichter of een wijsgeer, zoo ook 

 wordt een geniaal experimentator geboren, en niet gemaakt; al zijn 

 voor den laatsten zoowel als voor de eerste studie en oefening on- 

 misbaar. Gene is in zijn wetenschappen even groot als deze in hunne 

 kunst en wijsbegeerte. Het doen van ontdekkingen laugs experimen- 

 teelon weg schijnt, als men een bepaalde ontdekking a posteriori na- 

 gaat , zeer eenvoudig en niet te vergelijken met het scheppen van een 

 kunstwerk. Inderdaad echter is het bedenken en ten uitvoer brengen 

 van een reeks doelmatige proefnemingen, waardoor de natuur ge- 

 dwongen wordt woord voor woord de waarheid te openbaren, altijd 

 een bewonderenswaardige geestelijke werkzaamheid, en in sommige 

 gevallen een arbeid , die slechts door hem met goed gevolg kan be- 



