DE METHODE DER NATUUR WETENSCHAP. 241 



onderzoeker, block, iii zijn proeven las, dat bet alcaloïd juist de te- 

 genovergestelde uitwerking had. Uit proeven van anderen bleek later, 

 dat dit verschil in uitkomsten hoofdzakelijk daaruit voortvloeide, dat 

 de onderzoekers de chinine op verschillende wijzen in het dierlijke or- 

 ganisme brachten. De uitwerking kan geheel anders zijn , naarmate 

 een stof in het darmkanaal gebracht of onder de huid ingespoten wordt. 



De proefhemer staat in wisselwerking met de natuur, die in ver- 

 schijnsels, een moeilijk verstaanbare taal, tot hem spreekt. Zij komt 

 hem geen stap te gemoet. Of de inrichting der proef in hoofdzaken 

 verkeerd is, dan of er slechts een kleinigheid aan ontbreekt, is voor 

 de natuur gelijk. In beide gevallen geeft zij het verlangde antwoord 

 niet. Wat zij zegt is nooit meer dan een bevestiging of ontkenning 

 van de waarheid, die het verstand van den mensch heeft gevonden. 

 Zij spreekt slechts, als zij volkomen begrepen is. Doch dan zwijgt zij 

 ook nooit. Het gezegde omtrent het misverstand , hetwelk dikwijls 

 tusschen den onderzoeker en de natuur heerscht , zal niemand bevreem- 

 den. Ieder weet, hoezeer de mensch van nature geneigd is datgene te 

 zien , hetwelk zijn wenschen en zijn verbeelding hem voorspiegelen. 

 Maar men moet met de geschiedenis der natuurwetenschap eenigszins 

 bekend zijn, om zich niet te verwonderen over het feit, dat zulk een 

 misverstand, zulk een onjuiste opvatting van hetgeen gezien wordt, 

 jaren lang kan blijven bestaan. Ja zelfs, dat de natuurvorschers van 

 opeenvolgende geslachten in den waan kannen blijven op een deel van 

 hun gebied , waar de natuur niet begrepen is , de waarheid te bezit- 

 ten , en de bevestiging hiervan in elke uitspraak meenen te vinden , 

 die de natuur bij hun proeven geeft. Zoo werd het scheikundig on- 

 derzoek in de Middeleeuwen en in een deel van den Nieuwen Tijd ge- 

 heel beheerscht door de gedachte, dat er een zoogenaamde steen der 

 wijzen bestond , die de eigenschap bezat willekeurige hoeveelheden on- 

 edel metaal in goud te veranderen. En velen meenden dien steen voort- 

 gebracht en in bezit te hebben. De onwaarheid van zulk een meening, 

 zou men denken , moest aanstonds blijken. Als de steen in de kroe- 

 zen der Alchimisten , zooals de scheikundigen van die tijden heetten , 

 geen korrel goud te voorschijn kon roepen, dan was de dwaling aan 

 het licht gebracht. 



Geenszins. Goud bracht de steen niet voort, maar in de kroes, die 

 hem met metaalertsen bevatte, ontstond onder den invloed der hitte 

 wel eens een gele metaallegeering of een geel zwavelmetaal , die in 



