DE METHODE DER NATUURWETENSCHAP. 243 



de natuurwetenschap een ruim gebruik gemaakt. De deductieve rede- 

 neeringen geschieden hier echter op de streng logische wijze, die de 

 wiskunde kenmerkt. En de bijzondere gevallen, zoo door redeneering 

 uit algemeene beginselen afgeleid, verkrijgen eerst dan een blijvende 

 plaats in de wetenschap , als zij met goed gevolg door een proef ge- 

 toetst zijn. Aan het experiment blijft steeds de eindbeslissing. Het 

 aanwenden der wiskundige bewijsvoering heeft in den regel ten doel , 

 uit een algemeen beginsel, dat nog bewijs behoeft, gevolgen af te 

 leiden , die voor een experimenteel onderzoek vatbaar zijn. De uitslag 

 van het laatste moet het vertrouwen op de waarheid der onderstelde 

 wet versterken of ondermijnen. 



Zoo had de beroemde proef van fresnel den val der door newton 

 uitgedachte emissie-theorie ten gevolge. Laatstgenoemde theorie had 

 in de leer van 't licht langen tijd met die der undulatie om den voor- 

 rang gestreden. Tal van verschijnselen, o. a. die der terugkaatsing , 

 konden door beiden schier even goed verklaard worden. Wanneer men 

 uit de beginselen van elk dier theorieën langs mathematisch en weg 

 de wetten der straalbreking afleidde , verkreeg men uitkomsten , die in 

 vele, schoon niet in alle opzichten overeenkwamen. Uit de leer der 

 emissie volgde , dat het licht in dichte middenstoffen zich met grooter 

 snelheid voortplant dan in ijle, terwijl uit die der undulatie juist het 

 omgekeerde voortvloeide. Fresnel besliste door een proef, die geen 

 twijfel overliet , dat het licht in ijle middenstoffen de grootste snel- 

 heid bezit. Hier was de wiskunde slechts het middel om het experiment 

 in staat te stellen het beslissend woord te spreken. 



Daarom onderscheidt de natuurkundige methode zich in al haar 

 vormen ten eenenmale van die der bespiegelende wijsbegeerte, waar 

 de deductie op den troon zit, waar alles door het vormen van een 

 keten van begrippen en oordeelen verklaard moet worden en de voort- 

 durende voeling met de werkelijkheid ontbreekt. Terwijl de onderzoe- 

 ker der natuur geen schrede voorwaarts doet zonder met ingespannen 

 aandacht naar de goed- of afkeurende stem der laatste te luisteren, 

 gaat de bespiegelende wijsgeer zijns weegs zonder met de natuur te 

 raadplegen. Geen wonder , dat het voortbrengsel van het ontledend en 

 samenvoegend verstand van den laatste zich dikwijls ver van de 

 werkelijkheid verwijdert. De deductieve methode, zonder toevoeging 

 van aau inductie of aanschouwing ontleende elementen toegepast , kan 

 geen nieuwo waarhoid aan het licht brengen. Aanwijzen, dat bijzon- 



16 



