244 DE METHODE DER NATUURWETENSCHAP. 



dere gevallen onder bekende algemeene regels vallen is het eenige, 

 wat zij vermag. Deductie leert ons den omvang van ons weten ken- 

 nen, doch vermeerdert dit niet. 



De inductieve methode, die de wetenschap der natuur zich tot 

 leidsvrouw heeft verkoren , dwingt haar echter van het zoeken naai- 

 den grond der dingen voor altijd af te zien. Het wezen van kracht 

 en stof zal voor haar steeds in een ondoordringbare duisternis gehuld 

 zijn. De wijsbegeerte daarentegen heeft steeds getracht in zulke voor 

 den mensch geheel ontoegankelijke diepten af te dalen, om er haar 

 licht te ontsteken. 



II 



Er is nog een andere weg, waarlangs men van het bijzondere tot 

 het algemeene kan opklimmen, die inductie bij bloote optelling genoemd 

 wordt. Als wij een verschijnsel A een groot aantal malen door een 

 ander, B, opgevolgd zien, wordt in ons de gedachte gewekt, dat A 

 altijd door B gevolgd zal worden ; m. a. w. , dat beide verschijnselen 

 in de betrekking van oorzaak en gevolg tot elkander staan. Dit zal 

 vooral dan het geval zijn, als wij A nooit zonder B aanschouwen. 

 Gaf de causaal-inductie ons een natuurwet , de inductie bij bloote op- 

 telling verschaft ons niet meer dan een algemeenen regel. De eerste 

 geeft zekerheid, de tweede niet meer dan waarschijnlijkheid. Die 

 waarschijnlijkheid wordt echter des te grooter, naarmate het aantal 

 gevallen toeneemt, waarin de beide verschijnselen samengaand gezien 

 worden. 



Ook in de natuurwetenschap moet men zich dikwijls met inductie 

 bij bloote optelling tevreden stellen , waardoor dan de zoogenaamde 

 empirische wetten verkregen worden. Van dien aard is onze kennis 

 dat een groot verschil in stand van den barometer op twee niet ver 

 van elkander gelegen plaatsen door een sterken wind zal gevolgd wor- 

 den, en dat de luchtstroom van die zijde zal komen, die zich links 

 van ons bevindt , als wij het aangezicht wenden naar de plaats , waar 

 de luchtdrukking het geringst is. 



Zoo ook weten wij , dat een Noorde- en Oostewind bij ons te lande 

 een hoogen stand van den barometer medebrengen. Wij zijn overtuigd, 

 dat mazelen, roodvonk en pokken contagieuze ziekten zijn; m. a. w. 

 dat , wanneer de smetstof van lijders aan zulke ziekten op gezonden 

 overgebracht wordt, zij de laatste eveneens op dezelfde wijze ziek zal 



