DE METHODE DER NATUURWETENSCHAP. 245 



maken. Wij gelooven , dat water in zulk een toestand verkeeren kan , 

 dat het, als drinkwater gebruikt, ziekte zal teweegbrengen. 



In al de genoemde gevallen berust onze kennis op inductie bij bloote 

 optelling. Wij hebben eenvoudig een groot aantal malen bepaalde ba- 

 rometer-standen en luchtstroomen, de aanraking van lijders aan bo- 

 vengenoemde besmettelijke ziekten met gezonden en het ziek worden 

 der laatste , het drinken van onrein water en het verlies van gezond- 

 heid zien samengaan. Een groot gedeelte van onze kennis bestaat uit 

 zulke algemeene regels, die den naam van natuurwetten niet verdie- 

 nen. Ieder begrijpt terstond, dat hier slechts waarschijnlijkheid ver- 

 kregen wordt, en dat deze in elk der bovengenoemde gevallen nog 

 geenszins even groot is. Wie geeft ons de zekerheid , dat hetgeen in 

 honderd gevallen werd waargenomen, ook in het honderd en eerste 

 geschieden zal? 



Men bedenke slechts, dat de natuur ons altijd een ingewikkeld sa- 

 menstel van oorzaken en werkingen te aanschouwen geeft. De proef 

 leert ons het toevallige van het noodwendige onderscheiden , maar de 

 inductie bij bloote optelling geeft hiervoor geen ander middel dan de 

 eenvoudige waarneming, dat de bewuste verschijnselen in den regel of 

 altijd met elkander verbonden voorkomen. Toeval kan hier zeer goed 

 iu het spel zijn, al wordt de waarschijnlijkheid hiervoor geringer , als de 

 verschijnselen onder wisselende omstandigheden steeds blijven samengaan. 

 Zoo ergens dan is hier een voorbarigheid, die de feiten te spoedig 

 verbindt en generaliseert, ten eenenmale misplaatst. Alleen te midden 

 eener groote hoeveelheid met zorg gekozen en gerangschikte feiten kan 

 een wet haar werkelijk bestaan aan het licht brengen , en haar meer- 

 derheid toonen boven een verband, dat slechts in het hoofd van den 

 waarnemer bestaat. Toch kent men in het dagelijksch leven te dezen 

 opzichte niet de minste schroomvalligheid. Het verschil tusschen ; het 

 "post" en "propte?*", het "nadat" en "omdat" wordt daar telkens uit 

 het oog verloren. Een enkel verschijnsel moet vaak de grondslag zijn , 

 waarop het geheele gebouw der rcdeneering wordt opgetrokken. 



Het is niet moeilijk zulk een ernstige beschuldiging met bewijzen 

 te staven. Het bijgeloof, dat vooral op het gebied der geneeskunde 

 nog zoo welig wast, vindt in zulke vergrijpen aan de rechten van 

 het gezond verstand gepleegd , voortdurend nieuw voedsel. Als na het 

 gebruik van een of ander huismiddeltje genezing volgt, is het aan- 

 stonds uitgemaakt, dat de laatste het gevolg van het eerste is. 



