DE METHODE DER NATUURWETENSCHAP. 247 



is. Het waren menschen uit de beschaafde standen onzer maatschap- 

 pij , die ik aldns spreken en handelen liet. En niemand durft be- 

 weren , dat zulke woorden , zulke daden uit een roman , niet uit de 

 werkelijkheid genomen zijn. Het is goede trouw, voorzeker! maar ge- 

 brek aan waarheidszin en boven alles aan inzicht in de wijze , waarop 

 de waarheid wordt gevonden. Zoodra de methode van onderzoek , die 

 in de wetenschappen der natuur als eenige leidsvrouw wordt gevolgd, 

 ook in het dagelijksch leven is doorgedrongen , zal "het nadat" niet 

 terstond meer met de rechten van "het omdat" worden bekleed, dan 

 zal het verderfelijk rijk van kwakzalvers en bedriegers een onherstel- 

 baren stoot ontvangen. 



Het voorafgaande heeft ons geleerd , dat inductie bij bloote op- 

 telling in het dagelijksch leven dikwijls gebruikt , doch dan ook in 

 den regel misbruikt wordt. Als twee verschijnselen elkander een paar 

 malen opvolgen, is men reeds geneigd het ééne als een werking van 

 het andere te beschouwen. Veel te spoedig wordt van het "nadat" een 

 "omdat" gemaakt. Vergun mij hiervan nog een enkel sprekend voor- 

 beeld aan te halen. Een voorbeeld , waaruit blijkt , dat zelfs bij lang- 

 durige en nauwkeurige waarneming bovengenoemde misslagen begaan 

 worden, als de waarheid niet met strikte onpartijdigheid en een juist 

 inzicht in de natuurkundige methode gezocht wordt. 



Gelijk in oude tijden de sterrenhemel voor Phoenicische zeelieden en 

 Egyptische herders bet voorwerp was van aandachtige beschouwing, 

 zoo heeft de maan in westelijk Europa eeuwen lang de aandacht der 

 landlieden tot zich getrokken. Vraagt men aan de laatsten naar de 

 uitkomst van waarnemingen en overdenkiugen , die zoo lang zijn voort- 

 gezet, dan kan men vernemen: dat de volle en nieuwe maan en elk 

 der drie kwartieren — in één woord de schijngestalten der maan — 

 in den regel verandering van weder te weeg brengen. Is de lucht te- 

 gen den tijd van volle maan bewolkt, dan heet het: "de maan zal 

 het wel optrekken." Is de lucht onder genoemde omstandigheden hel- 

 der , dan verwacht men van de maan regen. Verder zal men u spre- 

 ken van de zoogenaamde rosse maan, dat is die, welke vol is tus- 

 schen het midden van April en het laatst van Mei. Zij wordt beschul- 

 digd op de jonge scheuten een hoogst verderfelijken invloed uit te 

 oefenen. Zij doet ze rossig worden en afsterven , terwijl de temperatuur 

 der lucht niet beneden het vriespunt is. Is uw geduld nog niet uitge- 

 put , dan hoort ge nog de stelling verkondigen , dat het maanlicht het 



