260 DE METHODE DER NATUURWETENSCHAP. 



zedelijke, verstandelijke en physische invloeden gewerkt, staan wij als 

 toeschouwers. De veelheid en de onafzienbare verwikkeling der elemen- 

 ten, die dit groot geheel samenstellen, overstelpt ons. Eén gedachte 

 neemt ons geheel in bezit. Is het mogelijk dien chaos door de macht 

 van ons waarnemen en denken in een geordend geheel, in een kos- 

 mos te herscheppen? Velen leggen het hoofd in den schoot, met de 

 verklaring: "hier voert de wet der causaliteit den scepter niet! Elke 

 poging, om die verschijnselen door den band van oorzaak en gevolg 

 samen te ketenen, is ijdel streven, krachtsverspilling, niets meer!" 

 Heb ik te veel gezegd, luister naar modderman, een geleerde, die als 

 criminalist juist op dit gebied veel gezag heeft, en die aan de onbe- 

 perkte geldigheid van de causaliteits-wet gelooft. 



"De statistiek," zoo spreekt hij, "leert, dat de cijfers der misdrij- 

 ven met bijna ongeloofelijke regelmatigheid jaarlijks terugkeeren. En 

 niet alleen ten naastebij de totaalcijfers, maar evenzeer de numerieke 

 verhoudingen tusschen de onderscheiden hoofdsoorten, tusschen de sexen 

 en leeftijden der misdadigers. Wat leiden wij hieruit af? Wellicht dit, 

 dat de individüeele verantwoordelijkheid wegvalt, dat een zekere hoe- 

 veelheid misdrijven is een fataliteit, waartegen de mensch onmachtig 

 is ? Juist het tegendeel. Bepaaldelijk dan , als men de wet der causa- 

 liteit ook in de zedelijke wereld erkent, treedt de toerekenbaarheid in 

 het volste licht en voelt men zich tevens gedrongen het kwaad in de 

 wortels aan te tasten. Maar wèl leiden èn de bedoelde regelmatigheid 

 èn de afwijkingen , die zich vertoonen , wanneer in den algemeenen 

 maatschappelijken toestand plotseling merkbare verandering plaats vindt, 

 èn, in verband met een en ander, de studie van de levensgeschiedenis 

 van misdadigers, tot een andere gevolgtrekking: deze, dat de honder- 

 den , ja duizenden , meer of min , ver wij derde oorzaken der misdrijven 

 samenhangen met alles wat in de maatschappij is , leeft en werkt ; en 

 dat alle kwalen, alle onvolkomenheden, die in de maatschappij gevon- 

 den worden , hetzij van zedelijken , hetzij van intellectueelen , hetzij 

 van stoffelijken aard, dat die alle , zonder eenige uitzondering , een plaats 

 bekleeden onder de oorzaken der misdrijven. En wat volgt hieruit? 

 Dit, dat den hoofddader de gansche maatschappij als medeplichtige 

 ter zijde staat." 1 



1 De eenheid der wetenschap en het recht van het ideaal. Peestrede op den 304<len 

 Jaardag van de Leidsche Hoogeschool , 8 Februari 1879, uitgesproken door den Reclor- 

 Magnificus Mr. a. e. j. modderman, bladz. 21. 



