DE METHODE DER NATUURWETEN SCHAP. 263 



wordt, van den prijs der levensmiddelen afhangt; en de invoering der 

 crinoline op de veelvuldigheid der kindermoorden grooten invloed heeft 

 uitgeoefend. 



Buckle was echter geenszins tevreden er met nadruk op gewezen te 

 hebben, dat ook op geestelijk gebied algemeene wetten bestaan, dat 

 daar volgens de natuurkundige methode met gegronde hoop op slagen 

 gearbeid kan worden ; hij wilde die wetten zelve uit de feiten opdelven 

 en aan het licht brengen. 



Een grootsche gedachte voorwaar, den veel omvattenden geest van 

 een buckle ten volle waardig! 



Eeuwen lang hadden de geschiedvorschers het leven der volken be- 

 spied; duizenden feiten omtrent de stoffelijke welvaart, de zeden en 

 gewoonten, de idealen, die in de kunst hun uitdrukking vonden en 

 waarvoor met opoffering van goed en bloed werd gestreden, stonden 

 in de rollen der historie geboekt. Eeizigers hadden alle landen door- 

 kruist , van het ijzige Noorden tot daar waar de tropische zon haar 

 gloeiende stralen schiet ; landen en zeeën , planten , dieren en menschen 

 waren in lijvige boeken beschreven. En dit alles, wat was het meer 

 dan statistiek, feiten zonder verband! Maar welk een statistiek! Welk 

 een onuitputtelijke voorraad van bouwstof! Hij zou die feiten verbin- 

 den, de wetten opsporen, die ze beheerschten , en ze tot een weten- 

 schap verheffen, die de ontwikkeling der menschheid als een doorloopende 

 keten van oorzaken en gevolgen helder in het licht zou stellen. 



De natuurkundige schudt bedenkelijk het hoofd, als hij zulk een ar- 

 beid van de methode zijner wetenschap ziet eischen. Hoezeer hij ook 

 een streven in deze richting moge toejuichen, hij kan de gedachte niet 

 onderdrukken, dat buckle spoedig gedwongen zal worden zijn leids- 

 vrouw, de natuurkundige methode, verre achter zich te laten en zijn 

 eigen gesternte te volgen. Zou de langzame doch vaste tred der eer- 

 ste, haar telkens stilstaan en opmerken, haar afwachten totdat zich 

 als van zelf uit de windselen der feiten de wetten los zullen maken, 

 haar afkeer van persen en wringen , om op eens de geheele waarheid 

 uit de stof te voorschijn te brengen — zou dit alles een onstuimig voor- 

 uit strevenden geest als dien van buckle op den duur kunnen boeien? 

 Inderdaad zou hij dan ook zeer dwalen , die in den geheelen arbeid 

 van den Engelschen geleerde een zuivere toepassing der natuurkundige 

 methode wilde zien. Met forsche hand greep hij dikwijls de feiten en 

 drukte ze in de vormen van geliefkoosde denkbeelden, die lang te vo- 



