264 DE METHODE DER NATUURWETENSCHAP. 



ren onherroepelijk vastgesteld waren. Dikwijls was hij een generaal, 

 die zijn soldaten in slagorde stelde naar een vooraf beraamd plan. 

 Toch behoeft buckle in den regel zelfs daar, waar hij zegt deductief 

 te werk te zullen gaan, van de zijde der natuurkundigen over zijn 

 methode geen woord van afkeuring te verwachten. 



In het tweede deel van zijn werk, waarin hij verklaart de deductie 

 aanmerkelijk te zullen versterken, plaatst hij eenige algemeene stellin- 

 gen op den voorgrond ; wij lezen daar : 1 ° de vooruitgang van het men- 

 schengeslacht is afhankelijk van de mate, waarin kennis verkregen en 

 verspreidt wordt; 2° een tijdperk van onderzoek wordt door twijfel- 

 zucht voorafgegaan; 3° intellectueele waarheden ontwikkelen zich snel- 

 ler dan moreele; 4° de hoofdvijand van de beschaving is de geest van 

 voogdijschap, d. i. de meening, dat de aangelegenheden der menschen 

 stap voor stap door staat en kerk geleid en bestuurd moeten worden. 

 Zulke stellingen kunnen met de hypothezen der natuurwetenschap op 

 één lijn geplaatst worden. Dat buckle ze terstond voor waarheden uit- 

 geeft , en dus met het algemeene begint te handelen zooals de natuur- 

 kundige er mede pleegt te eindigen, is meer een schijnbaar dan een 

 werkelijk verschil. Want hij ontspint nu geen lange reeksen van sluit- 

 redenen, maar wendt zich onmiddellijk tot de feiten; zij zijn de kern 

 van zijn betoog , de vaste grondslag zijner denkbeelden. Met een vin- 

 gerwijzing op de in aantocht zijnde feiten wordt van den lezer instem- 

 ming gevraagd. Weldra vernemen wij tal van bijzonderheden uit de 

 geschiedenis van de voornaamste volken van Europa, naar tijdsorde 

 gerangschikt en verbonden tot een afgesloten geheel; bijzonderheden, 

 die betrekking hebben op de sociale toestanden, op de litteratuur, op 

 de wetenschap, ja op alles, waarin de menschelijke geest zich geuit 

 heeft. Hij laat ons zien, dat al deze verschijnselen, hoewel iu de meest 

 verschillende omgeving zich vertoonend, zeer begrijpelijk worden, als 

 zij in het licht der genoemde stellingen beschouwd, als zij als de open- 

 baring opgevat worden der wetten , in die stellingen opgesloten. De 

 ruime plaats, aan de waarneming en beschrijving van het individueelo 

 toegekend, de groote beteekenis, die er aan gehecht wordt, stempelen 

 buckle' s arbeid tot een belangwekkende poging om op het gebied der 

 geestelijke wetenschappen de natuurkundige methode toe te passen. De 

 laatste toch en die der bespiegelende wijsbegeerte verschillen niet daarin , 

 dat het denkeu bij beiden op andere wijze geschiedt. Geen natuuron- 

 derzoek zonder voorafgaande onderstellingen. En zijn de laatsten geen 



