DE METHODE DER NATUURWETENSCHAP. 265 



algemeene gedachten, door redeneering bij analogie, associatie van denk- 

 beelden, intnïtie of hoe ook gevormd? Worden er geen gevolgtrekkin- 

 gen uit afgeleid? En zegt de natuur ooit meer dan dit: gij hebt goed 

 of slecht gedacht? Doch het bijzondere heeft voor beide methoden een 

 geheel verschillende beteekenis. Voor den natuurkundige is het de toets- 

 steen van elke gedachte , die onafgebroken gebruikt wordt ; voor hem 

 is het individueele het eenige, dat ia staat is, op zijn gedachten den 

 stempel der waarheid te drukken. De weelderigheid van het denken 

 beteugelen, geleidelijk en behoedzaam de denkbeelden in omvang en al- 

 gemeenheid doen toenemen, rusteloos waarnemen boven alles, dat is 

 zijn leuze. De bespiegelende wijsgeer schakelt reeksen van begrippen 

 aan elkander en verbindt ze tot een afgerond stelsel , waarin alles een 

 plaats vindt. Eerst als dit in alle deelen is afgewerkt, en de denker 

 ten eenenmale ongeschikt is geworden om onpartijdig waar te nemen, 

 wendt hij zich tot de bijzondere gevallen, die dan in het systeem wor- 

 den gewrongen. 



Ook buckle heeft die klippen niet altijd weten te ontzeilen, en dit 

 komt mij voor de zwakke zijde van zijn geheelen arbeid te zijn. Tal 

 van denkbeelden woelen in zijn brein. De wetenschap is zijn eenige 

 liefde, van haar alleen verwacht hij heil voor de menschheid, den in- 

 vloed van zedelijke waarheden acht hij gering, do geestelijkheid heeft 

 zijn diepe verachting. Zijn hartstochtelijke krachtige persoonlijkheid, 

 zijn rijkdom aan gedachten belagen zijn onpartijdigheid. 



Aan een juist inzicht in de natuurkundige methode ontbreekt het 

 hem niet; men leze slechts wat hij schrijft, waar hij de metapbysici * 

 de les leest. "Alles, wat wij thans weten, is geleerd door de studie 

 der verschijnselen, van welke men alle toevallige storingen verwijderd 

 en zoo de wet als klaarblijkelijke rest overgehouden heeft. En dit kan 

 slechts geschieden door zoo talrijke waarnemingen , dat de storingen 

 geëlimineerd , of door zulke fijne proeven , dat de verschijnselen geïso- 

 leerd worden. Een van deze voorwaarden is noodzakelijk voor alle in- 

 ductieve wetenschappen, maar de beoefenaar der metaphysica onder- 

 werpt zich aan geen van beiden." 2 



1 Buckle uoemt hier metaphysici de geleerdeu, die wij den naam van psycho- 

 logen of beoefenaars der zielkunde zouden geven. Hij verwijt hun niet, dat zij deductief 

 te werk gaan, maar dat hun iuductie niet deugt. 



5 T. a. p. S. 134. 



