266 DE METHODE DER NATUURWETENSCHAP. 



De lezer veroorlove mij , na alles wat over buckle in verband met 

 ons onderwerp gezegd is , een enkele proeve te geven van zijn methode. 

 Wij kiezen dan een plaats uit zijn lijvig boek , waar hij voor den na- 

 tuurkundige het meest overtuigend is ; d. i. waar hij den invloed na- 

 gaat, dien de natuur op den mensch heeft. Zijn ongeloofelijk groote 

 kennis, zijn fijn gevoel voor analogie, zijn ongewone geschiktheid om 

 feiten te verbinden , konden hier het ontoereikende der bouwstof in vele 

 opzichten vergoeden. Zijn werk is een profetie voor de toekomst. Het 

 geeft ons een voorgevoel van hetgeen in later eeuwen de natuurkundige 

 methode, over meer en beter geordende feiten en over wetten van 

 steeds meer algemeenheid beschikkend, schier op elk gebied zal kun- 

 nen tot stand brengen , al zal zij wellicht nimmer het geheele stoffe- 

 lijk en geestelijk leven des menschen als een stelsel van wetten leeren 

 begrijpen. 



Laten wij dan een enkelen blik werpen in het met het oog op ons 

 onderwerp zoo belangrijke boek van buckle, en wel daar, waar de 

 invloed der natuur op den mensch in Indië en Griekenland onderzocht 

 wordt. "In Griekenland," zoo lezen wij, "vinden wij geheel het tegen- 

 overgestelde van Indië. De gebeurtenissen der natuur , die in Indië zoo 

 schrikbarend groot zijn, zijn in Griekenland kleiner, zwakker en in 

 ieder opzicht minder dreigend tegenover den mensch. In het groote 

 middelpunt der Aziatische beschaving wordt de wilskracht van het men- 

 schengeslacht beperkt en als 't ware door schrik voor de verschijnselen 

 zijner omgeving weerhouden zich te uiten. Naast de gevaren van het 

 tropisch klimaat zijn hier reusachtige bergen, die tot in den hemel 

 schijnen te reiken en van wier hellingen zich machtige stroomen neder- 

 waarts storten ; stroomen , die geen kunst uit zijn banen kan dringen , 

 die geen brug nog kon overspannen. Hier zijn ook ondoordringbare 

 wouden, oorspronkelijke bosschen, die geheele landen bedekken, en 

 daarachter weder treurige eindelooze woestijnen ; dit alles verkondigt 

 den mensch zijn zwakheid en zijn onmacht om tegen de natuur in 

 het strijdperk te treden. Aan beide zijden wordt het land door groote 

 zeeën omgeven, waarop stormen woeden, oneindig heviger dan Europa 

 kent; en wier geweld zoo plotseling aangrijpt, dat het onmogelijk is 

 zich door voorzorgsmaatregelen te behoeden. En alsof deze streken al- 

 les in zich wilden vereenigen , wat in staat is des menschen werkzaam- 

 heid aan banden te leggen, biedt de geheele kuststreek van den mond 

 der Ganges tot aan de uiterste zuidelijke spits van het schiereiland 



