DE METHODE DER NATUURWETENSCHAP. 269 



Buckle is gestorven met de woorden op de lippen: "mijn boek, 

 mijn onafgewerkt boek!" Hij heeft nog geen opvolger gehad, die ten 

 einde heeft gebracht , wat hij zich als levenstaak gesteld had. De be- 

 oefenaars der politische economie, een der belangrijkste geestelijke 

 wetenschappen van onzen tijd, kennen aan waarneming en inductie 

 weinig gewicht toe; het deductieve element is bij hen overwegend. Zij 

 kunnen dan ook geen verschijnselen voorspellen met de zekerheid , waar- 

 mede de natuurkundige dit zoo dikwijls op zijn gebied doen kan. De 

 groote meester, de grondlegger dier wetenschap, adam smith, ging in 

 zijn "Wealth of Nations" van de fictie uit, dat egoïsme de eenige drijf- 

 veer der menscbelijke handelingen is. Uit deze praemisse deduceerde 

 hij de geheele economische wetenschap. Zijn uitkomsten stemmen al- 

 leen daar met de feiten overeen, waar de mensch uitsluitend door zelf- 

 zucht gedreven wordt en zijn verstand hem niet misleidt omtrent het- 

 geen hij te doen heeft om zijn eigenbelang te bevorderen. In het 

 algemeen kunnen de gevolgen van de handelingen van den mensch 

 een sociaal wezen , dat meer roerselen heeft voor zijn daden dan het 

 eigenbelang, op die wijze niet voorspeld worden. Voorloopig zullen de 

 groote dichters, een goetiie en shakespeare, nog wel onze meest be- 

 trouwbare gidsen moeten blijven, waar het geldt den mensch als gees- 

 telijk wezen te kennen. Doch hunne methode is wat men intuïtie noemt. 

 Zij is onnaspeurbaar. Zij kan onder geen algemeene regels gebracht 

 worden en is dus niet te leeren. 



Nog een enkel woord ten slotte : een beschouwing der natuurkun- 

 dige methode uit een opvoedkundig oogpunt ; een aanwijzing van hare 

 werking op den mensch. 



Het denken en handelen onder de strenge tucht der natuurkundige 

 methode vormt mannen. 



Elke goed verrichte waarneming is een overwinning op de aange- 

 boren neigingen van den mensch behaald. Van nature is ieder mensch 

 oen kind. Hij houdt er van , met open oog de wereld aan te staren , 

 nu hier dan daar zijn aandacht te bepalen ; doch met inspanning lan- 

 gen tijd alle aandacht aan één enkel punt te schenken , dat staat hem 

 tegen. Goheel anders de natuurkundige , die door de beoefening van 

 zijn wetenschap gevormd is. Vergeefs klopt de buitenwereld aan de 

 deuren zijner zinnen , als een onderzoek hem bezig houdt. Geen indruk, 

 die van buiten komt, kan zijn aandacht trekken, als zij goen betrek- 

 king heeft op den arbeid, dien hij thans verricht. Elke gewaarwording 



