DE METHODE DER NATUURWETENSCHAP. 271 



cijferde feiten, waagt gij het nog slechts aarzelend een veel omvattende 

 grootsche gedachte uit te spreken. Uwe methode is verderfelijk voor 

 uw eigen geestelijk leven. Zij eischt van u volle belangstelling in elk 

 verschijnsel , hoe onbeduidend het ook zij , en dooft daardoor in u den 

 zin voor het grootsche en verhevene ten eenenmale uit. 



"Wat zijt gij klein naast de heroën der deductie , een plato, een kant 

 en een hegel. Gelijk oudtijds de Titanen steenbrokken op elkander 

 stapelden, tot zij den hemel bereikten, zoo schakelden die groote den- 

 kers de stoutste gevolgtrekkingen aaneen tot een reusachtig systeem, 

 dat hemel en aarde omvatte." 



Zoo wordt er niet zelden gesproken. Welnu, laat het zijn, dat er 

 meer genie toe behoort, om philosophische systemen uit te denken, 

 dan om door inductie natuurwetten te vinden ; wat het laatste aan 

 glans verliest, wint het aan degelijkheid. 



Het eerste is een schitterend tournooi met de waarheid, die ten 

 slotte gemaskerd ontwijkt ; het laatste een ernstige worsteling in stilte , 

 die dan de aandacht eerst trekt, als de strijd is volstreden en de 

 nieuwe verovering der menschheid wordt aangeboden. 



Laat het genie die nauwlettende voorzorgen, dat langzaam beslui- 

 ten met minachting afwijzen, laat het met een koenen greep de waar- 

 heid trachten te grijpen, den gewonen mensch is zulks niet gegeven; 

 hij moet voelend en tastend uit de duisternis komen tot het licht. 

 Maar die zoo onderzoekt , verliest den zin voor het verhevene ! 

 Voorzeker , er zijn natuurkundigen , die de macht der feiten zoozeer 

 overschatten, dat zij elke gedachte wantrouwen, die niet uit waarne- 

 ming en inductie geboren werd; voor hen is het verheven rijk dei- 

 kunst gesloten; zij miskennen in hun bekrompenheid het heilig be- 

 staansrecht van hetgeen het rijke gemoedsleven des menschen leert; 

 zij zijn onvatbaar voor een idealistische wereldbeschouwing, de eenige 

 die levenskracht geeft. 



Maar hoe geheel anders is het beeld van den waarlijk wijsgeeiïgen 

 natuurvorscher ! 



Hij wacht zich voor overdrijving en evenzijdigheid ; hij heeft een 

 open oog voor alles , wat er omgaat op het gebied van 't menschelijk 

 denken on gevoelen; hij eerbiedigt de rechten van verstand en hart 

 beide, en verliest nimmer den ruimen blik om zich heen; in één 

 woord: bij hem gaat de mensch niet onder in den vakgeleerde. 



Bij al de moeite en teleurstelling, die zijn streven noodwendig mede- 



