KLEINE BEWEEGWERKTUIGEN. 281 



prijs, minstens nogmaals verdubbeld en dus zeker acht of tien maal 

 hooger dan die, welke door het gebruik van een zeer groot stoom- 

 werktuig te verkrijgen is. 



Hierin ligt een groot kwaad , ik zou bijna durven zeggen een sociaal 

 ongeluk! Want hierin, zoo niet uitsluitend dan toch voornamelijk, is 

 de reden te zoeken van de gedwongen vervanging, zoo algemeen in de 

 laatste halve eeuw, van huisarbeid door fabriekarbeid , door fabriek- 

 arbeid met zijn opeenhooping van verschillende geslachten en leeftijden 

 in dezelfde ruimte, met al zijn nadeeligen invloed op zedelijkheid en 

 menschenwaarde in de mindere klassen , met al zijn doodelijke werking 

 op huiselijken zin en huiselijk geluk. 



Kan die invloed verlamd worden? Ik geloof het niet. Zoolang de 

 oorzaak onverminderd blijft bestaan, zal zij wel blijven werken, even 

 heilloos als altijd. Maar kan die oorzaak worden weggenomen of althans 

 belangrijk in omvang en kracht verminderd ? Daarop zijn tegenwoordig 

 de pogingen van velen gericht, naar ik meen met kans op goeden uit- 

 slag. En mag de philanthropie ook vreemd zijn aan de meesten dier 

 pogingen, dit schaadt niet. Wie eene omwenteling in de wereldgeschie- 

 denis heeft teweeggebragt , hij heeft dit meestal onwillens en onwetend 

 gedaan, terwijl hij alleen zijn eigen voordeel en eer , of daarnevens nog 

 misschien het nut stichten in een beperkten kriug op het oog had. Ge- 

 tuige watt en fulton en stephenson en wheatstone! 



Twee wegen zijn er tot nogtoe bewandeld om een beweegwerktuig 

 te verkrijgen , dat een deel van een paardenkracht beschikbaar stelt voor 

 de kleine industrie tegen niet te hoogen prijs. De eerste ligt in het 

 kiezen van een ander middel dan het stoomwerktuig om warmte in 

 mechanische beweegkracht om te zetten. Men denkt hier al dadelijk 

 aan de gasbewegings-werktuigen , dus aan hunne uitvinders en verbe- 

 teraars lenoir, hugon, otto en langen en anderen, en aan de warme- 

 lucht- werktuigen, dus aan ericsson en zijne opvolgers, waaronder wij 

 onzen landgenoot van rennes mogen noemen. Beide soorten van werk- 

 tuigen hebben eigenaardige voor- en nadeelen. De eerste zijn hoogst- 

 gemakkelijk te plaatsen en ieder oogenblik, zonder eenige voorbereiding , 

 aan den gang te brengen. Maar zij vereischen een gasleiding en leveren 

 dan nog de geheele of halve paardenkracht slechts tegen het gebruik 

 van minstens een kubiekmeter lichtgas in 't uur voor een geheel paard. 

 Trachtte men ze kleiner te maken , van ^ paard of minder , dan 

 zou die prijs zeker nog aanmerkelijk hooger worden. En al is ook voor 



