16 JEAN HENRI VAN SWINDEN. 



oordeel was het genoemde kunststuk veel vollediger dan eenig ander 

 van denzelfden aard. Later vertaalde hij in het fransch de verhandeling 

 van aeneae over het planetarium van adams, ten einde dit kunststuk 

 ook buitenslands bekend te maken , terwijl hij te Amsterdam eene be- 

 schrijving in het licht zond van het planetarium , tellurium en lunarium 

 van haetog van laun. Van meer blijvende waarde is echter zijne ver- 

 handeling over huygens als uitvinder der slingeruurwerken , voorkomende 

 in het 3de deel van de werken der eerste klasse van het Instituut. Dat 

 hij een groot vereerder van dezen vaderlandschen geleerde was behoeft 

 nauwelijks betoog; hij had de handschriften van huygens, zoowel die 

 op de bibliotheek der Leidsche hoogeschool aanwezig zijn , als die welke 

 hij van elders kon bekomen, met groote nauwkeurigheid doorzocht en 

 daaruit eene menigte bijzonderheden omtrent de wetenschappelijke ver- 

 diensten en aangaande het leven van huygens aangeteekend. In de ge- 

 noemde verhandeling trad hij op om diens rechtmatige aanspraken op 

 de uitvinding der slingeruurwerken te handhaven en nauwkeuriger dan 

 nog verricht was in het licht te stellen. 



Ook in andere opzichten bevat deze schoone verhandeling vele wetens- 

 waardige bijzonderheden. Zij begint met eene geschiedenis der tijdmeters; 

 gaat daarna over tot de ontdekking van de wetten der beweging der 

 slingers door galilei en hare toepassing op de werktuigen, die dienen 

 om den tijd te meten. Sommige buitenlandsche geleerden ontkenden de 

 verdiensten van huygens, door te beweren dat de toepassing van den 

 slinger op het uurwerk reeds door galilei was bedacht en ten uitvoer 

 gebracht, terwijl huygens met deze vinding bekend was. Uit velerlei 

 oorspronkelijke stukken wordt nu door van swinden aangetoond: dat 

 uit galilei's brieven niet volgt , hetgeen men door middel hiervan be- 

 wijzen wilde ; dat huygens geen konnis droeg van hetgeen door galilei 

 was bedacht of vervaardigd, evenmin van hetgeen door diens zoon, 

 naar de aanwijzingen zijns vader, was tot stand gebracht; zoodat de 

 • verdienste van deze gewichtige uitvinding uitsluitend aan huygens 

 toekomt. Uitvoerig wordt aangetoond dat sommige door galilei ver- 

 vaardigde of voorgestelde werktuigen wel wijzen op de toepassing van 

 de regelmatige slingerbeweging op het meten van den tijd , maar geens- 

 zins op de juiste verbinding van slinger en uurwerk, zoodanig dat de 

 eerste zijne regelmaat aan het tweede meedeelt en omgekeerd het laatste 

 de voortdurende beweging van den eersten onderhoudt. Terstond na 

 de ontdekking van huygens zijn de uurwerken volgens diens voorschrift 



