24 DE BETEBKEiNlS DER ZOÖLOGIE 



niet ten volle kunnen beoordeelen , maar die hun toch om daarbuiten 

 gelegen redenen toelachen , geloovig aannemen , ofschoon wederom 

 anderen, op vaak even weinig afdoende gronden, deze verwerpen en 

 als kettersche dwalingen beschouwen , die met alle macht moeten wor- 

 den tegengegaan en , zoo mogelijk , uitgeroeid. 



Zoo aanschouwen wij in de geschiedenis der menschheid een gesta- 

 dige eb en vloed, of, juister uitgedrukt, een aantal stroomen van 

 denkbeelden die elkander het gebied betwisten en de alleenheerschappij 

 trachten te veroveren. De daarbij ontstaande strijd is de noodzakelijke 

 voorwaarde van den vooruitgang van het menschdom op geestelijk ge- 

 bied. Juist door dien strijd worden de denkbeelden gelouterd , het goede 

 en ware dat zij bevatten gescheiden van hetgeen den toets der erva- 

 ring en eener op goede gronden steunende kritiek niet kan doorstaao 

 en daarom als tijdelijke dwaliug verworpen moet worden , terwijl datgene 

 wat daarna overblijft , voor alle volgende tijden tot geestelijk eigendom 

 wordt van het menschelijk geslacht. 



Voorzeker is niets minder waar dan de bewering van sommigen , 

 dat de menschheid zich in een cirkelgang beweegt. Wel is waar is de 

 mensch , in het algemeen beschouwd , nog hetzelfde door driften en 

 hartstochten bezielde wezen als in de vroegste oudheid waarvan de 

 kennis tot ons is gekomen, en keeren oude dwalingen telkens weder 

 terug. Ook zoude men zich zeer vergissen door te meenen dat het denk- 

 vermogen der menschen , die voor vele eeuwen geleefd hebben , bij allen 

 beneden dat van het hedendaagsche geslacht stond. Integendeel, een 

 aristoteles en menig ander der oude grieksche wijsgeeren , die vóór 

 meer dan 2000 jaren hebben geleefd, kunnen ten dien aanzien gerust 

 de vergelijking doorstaan met de voortreffelijksten onder de nu leven- 

 den. Alleen hunne kennis was uit den aard der zaak geringer, niet 

 hun verstand, niet hun vermogen om uit die kennis juiste gevolgtrek- 

 kingen afteleiden. Maar wel moet men zijne oogen voor vroegere en 

 hedendaagsche toestanden sluiten om niet in te zien dat het gemiddelde 

 peil der menschheid, d. i. van den mensch, als redelijk en zedelijk 

 wezen in het algemeen, zich in den loop der tijden zeer merkelijk ver- 

 heven heeft , en dat er inderdaad een wel is waar langzame en hier 

 en daar tijdelijk terugtredende, maar toch gestadige vooruitgang waar- 

 neembaar en dus ook voor het vervolg te voorspellen is. 



Die vooruitgang nu hangt in de eerste plaats van de allengs veld- 

 winnende denkbeelden af. Soms komen zekere denkbeelden te vroeg. 



