26 DE BETEEKENIS DEE ZOÖLOGIE 



waarheid waanden, daarvoor uitgaven. Wat men tegenwoordig onder 

 waarheid verstaat, is iets geheel anders. Zij wordt niet verkregen door 

 een lijdelijk berusten in en aannemen van de denkbeelden van anderen , 

 hoe eerwaardig deze door ouderdom en door het tijdelijk nut dat zij 

 aan het menschdom hebben bewezen, ook mogen geweest zijn; maar 

 zij is de vrucht van het actief optreden van den zich meer en meer 

 bewust geworden menschelijken geest, van onbevooroordeeld onder- 

 zoek, van onverdroten arbeid op het ruim, zich al verder en verder 

 uitbreidende veld der wetenschap. En al gelukt het nu ook aan deze de 

 waarheid slechts stuksgewijze te veroveren, en al erkent zij ook gaarne 

 dat hare overwinning steeds onvolkomen zal blijven en het haar nooit 

 gelukken zal haar ideaal ten volle te bereiken, wie onzer zoude nog 

 de wetenschappelijke waarheid voor eene geoetroijeerde waarheid, of een 

 grondwet die uit den boezem van het vrije volk is voortgekomen , 

 voor eene geoetroijeerde grondwet willen verruilen ? 



Die strijd tusschen de vrijheid der gedachte, welke elk denkend 

 mensch gevoelt dat hij recht heeft voor zich te eischen, en het gezag 

 dat aan anderen zijn denkbeelden tracht op te dringen, heeft eeuwen 

 lang geduurd en is nog niet voleindigd. Hij heeft veel bloed en tranen 

 gekost, veel onheil over het menschdom gebracht. Ofschoon laug reeds 

 in het verborgene bestaande, is hij eerst met volle kracht losgebarsten 

 bij de herleving der wetenschap na den duisteren nacht der middel- 

 eeuwen. 



Wanneer men de geschiedenis van dien strijd nagaat, dan valt het 

 in het oog dat sommige gedeelten der wetenschap dien vroeger ge- 

 opend hebben dan andere. Alle onderdeelen der natuurwetenschap wor- 

 telen reeds in de grijze oudheid, maar niet alle konden in gelijken tijd 

 gelijke vorderingen maken. Hoe samengestelder de verschijnselen zijn, 

 waarmede eene natuurwetenschap zich meer in het bijzonder bezig 

 houdt, des te moeielijker zal het zijn die verschijnselen te ontraad- 

 selen en ze te ontdoen van het geheimzinnig waas, dat hen aan- 

 vankelijk omgeeft en hun onderling verband als reeksen van oorzaken 

 en gevolgen voor het oog verbergt. Dit onderling verband te ontdek- 

 ken is het eigenlijk doel der wetenschap , maar daaraan moet kennis 

 voorafgaan, kennis louter verkregen door zintuigelijke waarneming, 

 maar waaraan het verstand, dat de feiten verbindt en daaruit gevolg- 

 trekkingen afleidt, de materialen ontleent om daarmede het gebouw 

 der wetenschap op te trekken. Het vroegst was de sterrekunde, de een- 



