28 DE BETREKENIS DER ZOÖLOGIE 



gassendi en descartes er toe , de oude voorstellingen van democ ritus 

 en epicurus te doen herleven , den geheelen kosmos als eeu groot me- 

 chanisme te beschouwen , waarin elke beweging het noodzakelijk ge- 

 volg is van een of meer voorafgaande bewegingen. 



Doch terwijl astronomie en physica aldus met al vasteren en vas- 

 teren tred voorwaarts gingen en overal het bestaan van orde en wet 

 aantoonden , was de chemie nog slechts eene verzameling van dikwerf 

 door louter toeval , bij het zoeken naar iets geheel anders , ontdekte 

 feiten , die ter nauwernood op den naam van wetenschap kon aanspraak 

 maken. Hier hadden de zonderlingste voorstellingen , — voorstellingen 

 die ons thans bijna belachelijk zouden toeschijnen , — nog ruim spel. 

 Het is nauwlijks een eeuw geleden dat lavoisier als hervormer der 

 chemie optrad en onwedersprekelijk bewees dat geen stof vernietigd, 

 maar ook geen stof uit niets geschapen wordt, doch dat elke veran- 

 dering die de stof ondergaat slechts eene vervorming van reeds be- 

 staande stof is , waarvan de hoeveelheid altijd dezelfde blijft. Eerst in 

 onzen leeftijd is hetzelfde gebleken van de kracht. Ook hier allerlei 

 vervormingen , zich aan onze zinnen openbarende als mechanische be- 

 weging , als warmte , als licht , als elektriciteit , als magnetisme , 

 die alle in elkander volgens vaste aequivalente verhoudingen kannen 

 overgaan, maar nimmer vernietigd noch nieuw geschapen kunnen worden. 

 Ziedaar in weinige hoofdtrekken den toestand geschetst der tegen- 

 woordige natuurwetenschap, voor zoo ver zij zich beweegt op het 

 gebied der zoogenaamde doode natuur. Geen der zake kundige twijfelt 

 hier meer aan het bestaan van vaste wetten , en het komt er slechts 

 op aan die wetten te leeren kennen , om met zekerheid de verschijn- 

 selen te kunnen voorspellen. Zelfs de schijnbaar zoo grillige weêrsver- 

 schijnselen zijn onder de macht der wetenschap gebracht, en alleen 

 geheel onkundigen kunnen nog de meening koesteren , dat de godheid 

 zich door vurige gebeden zal laten vermurwen om warmte of koude, 

 droogte of regen , stilte of storm te schenken. Eenmaal zal de tijd 

 komen , — zij het ook eerst over vele eeuwen , wanneer de waarne- 

 mingen zich genoeg zullen vermenigvuldigd hebben, — dat men weken, 

 maanden , misschien jaren vooruit , evenals thans voor de eclipsen van 

 zon en maan , zal kunnen berekenen hoe het weder op eenen bepaal- 

 den dag, op eene bepaalde plaats zal zijn. 



Er is echter een ander gebied der natuur, waar de groote samen- 

 gesteldheid der verschijnselen schijnbaar te onoverwinnelijke hinderpalen 



