VOOR DE HEDENDAAGSCHE BESCHAVING. Si 



vooreerst onverklaard blijft, toch zal het wel aan geen hedendaagsch 

 physioloog in de gedachte komen om daarvoor eene bijzondere levens- 

 kracht , als een deus ex machina , in te roepen. 



Zoo werden allengs in den loop van een drietal eeuwen de denk- 

 beelden omtrent de natuur verhelderd, en het kon niet missen of de 

 daardoor gerezen voorstellingen moesten zich van uit het studeerver- 

 trek en de werkplaatsen der natuuronderzoekers eenen weg banen 

 naar allen die gewoon zijn na te denken over de groote vraagstukken 

 die de wereld ons aanbiedt. Theologen en wijsgeeren moesten er reke- 

 ning mede houden , en zeer velen deden dit ook. Men erkende dat de 

 bijbel geen natuurkundig leerboek is, al is zij ook een boek waaruit 

 vele en voortreffelijke lessen voor het leven te putten zijn. Reeds in 

 1823 werd het over galilei uitgesproken vonnis en de veroordeeling 

 van het stelsel van copernicus, 276 jaren nadat dit het licht had 

 gezien, te Rome herroepen en daarmede voor het eerst openlijk erkend 

 dat de kerk in haar oordeel over zakeu, die alleen voor de rechtbank 

 der wetenschap behooien , niet onfeilbaar is. 



Nog echter was er één vraagstuk dat volkomen onoplosbaar scheen , 

 de vraag namelijk: hoe zijn de tallooze soorten van planten en dieren 

 die thans leven en vroeger geleefd hebben , ontstaan ? waaraan zich 

 als van zelf de noch gewichtiger vraag sloot: welke is de oorsprong 

 van den mensch ? Lang scheen het alsof hier elke natuurlijke ver- 

 klaring onmogelijk was en dat men slechts de keus had tusschen een 

 belijdenis van volslagen onkunde of het inroepen der goddelijke almacht, 

 waardoor niets verklaard wordt. Wel hadden sommigen , zoowel onder 

 de oude grieksche wijsgeeren als onder de nieuweren, beproefd zulk 

 eene natuurlijke verklaring te geven, maar met weinig goed gevolg. 

 Men hield hunne pogingen om aan te toonen hoe de eene dier- of 

 plantsoort uit eene andere dier of plantsoort door allengsche vervor- 

 ming kan zijn voortgekomen, hoe zelfs de mensch waarschijnlijk 

 van de het meest op hem gelijkende dieren, de anthropomorphe 

 apen , zoude afstammen , voor de uitspattingen eener verwilderde 

 phantasie. Zelfs het hoogst merkwaardige boek van lamaeck, Philo- 

 sophie Zoologique , dat in 1809 veischeen, deelde in die bijna alge- 

 meene veroordeeling. En , erkennen wij het , die veroordeeling was 

 tot op zekere hoogte rechtvaardig. Nog was de kennis niet ge- 

 noeg gevorderd, om zulk een diep ingrijpende hypothese met fei- 

 ten te staven. Verreweg de meeste botanisten en zooiogen verwier- 



