34 t>E BEÏEEKENJS der zoölogie 



al de regelen van het canonieke recht , hnn een advokaat toevoegden , 

 getuigen hoorden en ten slotte een vonnis, natuurlijk meestal bij ver- 

 stek, tegen de schuldigen uitspraken, dat echter gewoonlijk niet kon 

 worden uitgevoerd. 



Zoover denk ik nu wel niet dat eenig rechtsgeleerde van den tegen- 

 woordigen tijd zoude willen gaan, maar alleen het feit dat men er 

 aan denkt aan de dieren zekere rechten toe te kennen , bewijst hoezeer 

 het besef reeds is ontwaakt dat, zoo niet de dieren tegenover elkan- 

 der en den mensch , dan toch de mensch zelf tegenover de dieren plich- 

 ten te vervullen heeft, die hij niet mag schenden zonder zich aan eene 

 overtreding der zedenwet schuldig te maken. 



Die toenemende belangstelling van het grootere publiek in onze dier- 

 lijke medeschepselen , ofschoon geenszins eene rechtstreeksche vrucht 

 der Darwinische hypothese , die veeleer in dezelfde kringen dikwerf de 

 hoogste afkeuring vindt, wordt toch door haar ondersteund en bevor- 

 derd en werkt op hare beurt, ofschoon onbewust, mede om de mee- 

 ning dat de mensch — zij het dan ook niet van de heden ten dage 

 levende anthropomorphe aapsoorten — van lagere diervormen afstamt, 

 als minder verwerpelijk te doen beschouwen en haar veeleer te steu- 

 nen en ingang te doen vinden. 



Met voorliefde worden alle gevallen vermeld , waaruit blijkt dat die- 

 ren vermogens en eigenschappen bezitten die men vroeger maar al te 

 geneigd was bij uitsluiting aan den mensch toe te kennen, en deze 

 gevallen, medegedeeld in dagbladen, tijdschriften en boeken, vormen, 

 mits zij de waarborgen van goede waarneming leveren , een geenszins 

 te minachten materiaal voor eene allengs zich opbouwende psychologie 

 der dieren. 



Ook de van lieverlede op alle grootere plaatsen tot stand gekomen 

 dierentuinen en aquarien werken in gelijke richting mede om den band 

 te versterken tusschen menschen en dieren en in hen schepselen te 

 herkennen van gelijke bewegingen als wij , zij het ook dat de mensch, 

 zelfs de op den laagsten trap staande, er zich veel meer van bewust 

 wordt en er zich bovendien rekenschap van kan geven. Het is vooral 

 de spraak, de aangeleerde hoor- of zichtbare teekentaai, die hem 

 daarbij te hulp komt en daarom als het gewichtigste onderscheidings- 

 kenmerk tusschen menschen en dieren moet worden beschouwd. 



Keeren wij ons van het grooto, meer gevoelende dan denkende pu- 

 bliek tot hen, die door hunno kennis, door den aard hunner studiën, 



