VOOR DE HEDENDAAGSCHE BESCHAVING. 35 



door den stand dien zij in de maatschappij innemen, door de betrek- 

 kingen die zij bekleeden, meer in het bijzonder geroepen zijn den gang 

 der denkbeelden en daardoor der beschaving te leiden , en wij treffen 

 overal de duidelijke blijken aan van den grooten invloed dien de Dar- 

 winische hypothese daarop geoefend heeft. Zelfs de heftigheid der 

 tegenkanting, soms klimmend tot haat en afschuw, die zij van som- 

 mige zijden ondervindt, bewijzen dien invloed. Alleen een krachtigen 

 vijand, wiens macht men gevoelt en onwillig erkent, kan men zoo vree- 

 zen, zoo haten. Eene kalmer beoordeeliug, ja niet zelden eene erken- 

 ning van de hooge waarde dezer hypothese om als uitgangspunt te 

 dienen voor verdere beschouwingen treft men aan in vele philosophi- 

 sche geschriften , ook van theologen , die terecht inzien dat , willen 

 hunne leeringen niet allen invloed op het denkende gedeelte der maat- 

 schappij missen , deze eenen philosophischen achtergrond moeten hebben 

 en in harmonie zijn met de denkbeelden, die de steeds voortstrevende 

 wetenschap heeft doen ontstaan. 



Eeeds is de literatuur , waartoe het Darwinisme aanleiding heeft ge- 

 geven , zoo uitgebreid geworden , dat de daartoe behoorende grootere 

 en kleinere geschriften eene matige bibliotheek zouden uitmaken , en 

 nog gestadig neemt hun aantal toe. Wel een bewijs, hoe krachtig de 

 geesten door de nieuwe leer geroerd zijn , hoe deze als een gisting 

 wekkend ferment werkt. 



Doch is het nu waar dat godsdienst en zedelijkheid daardoor gevaar 

 loopen , gelijk door velen beweerd wordt , die daarbij vaak de duidelijk- 

 ste blijken geven van het Darwinisme niet eens goed te kennen, en 

 de noodige voorkundigheden te missen om er een juist en billijk oor- 

 deel over uit te spreken? 



Zeker , de anthropomorphische voorstellingen , die velen zich van God 

 maken, zijn daarmede geheel onvereenigbaar ; maar godsdienst in den 

 hoogeren zin des woords is geheel onafhankelijk van het al of niet 

 aannemen der Darwinische hypothese, evenzeer als van het erkennen 

 van de wet der zwaartekracht, die het planetenstelsel beheerscht. En 

 wat de zedeleer betreft, men leze de geschriften van herbert spencer, 

 den philosoof en moralist van het Darwinisme , en men zal zich over- 

 tuigen dat zich op haren bodem eene zedeleer laat opbouwen , even 

 voortreffelijk als de christelijke moraal en daarmede grootendeels ge- 

 heel overeenstemmende, maar die wortelt in de ervaring en de vrucht 

 is van de vergelijkende sociologie, waartoe ook de beschouwing van 



