VOOR DE HEDENDAAGSCHE BESCHAVING. 37 



waartoe in de eerste plaats de verhouding behoort, waariu elk dier 

 tot de overige dierenwereld en de plantenwereld staat. Wallace , bates , 

 fritz muller e. a. hebben in die richting hoogst belangrijke bijdragen 

 tot uitbreiding onzer kennis geleverd. 



Zoo is derhalve de zoölogie, waaraan de ontwikkelingsleer hare 

 hoofdgronden ontleend heeft, zelve daarvoor beloond geworden door 

 groote vermeerdering van haren inhoud en de meerdere zekerheid 

 waarmede zij , in het licht dezer hypothese , voorwaarts schrijdt. 



Haar invloed heeft zich echter nog veel verder uitgestrekt. Alle 

 vakken van menschelijke kennis , alle wetenschappen ondervinden haar. 

 "Ontwikkeling" is de leuze, het wachtwoord van onzen tijd geworden. 

 Meer en meer beseft men de waarheid van het: "niets is, alles 

 wordt", en wording is ontwikkeling , ontwikkeling uit iets anders 

 dat vooraf ging. Ook wanneer dezelfde woorden, dezelfde namen 

 langen tijd behouden blijven, veranderen de daardoor aangeduide be- 

 grippen. Die gestadige ontwikkeling grijpt zoowel plaats op geestelijk 

 als op stoffelijk gebied ; zij betreft zoowel den godsdienst als de weten- 

 schap. Denkt men daarbij aan God als den alles beheerschenden geest, 

 dan is ontwikkeling niets anders dan eene onophoudelijk voortgaande 

 schepping. 



Zij die in den waan verkeeren dat er hier op aarde iets , wat ook , 

 blijvends, onveranderlijks is en zich op grond daarvan verzetten tegen 

 elke wijziging, elke verandering, waarvan zij gevaar voorzien voor 

 datgene wat hun tot dusver heilig en onaantastbaar is toegeschenen , 

 zijn te beklagen. Het rad van den tijd, de voorwaartsche beweging 

 van den menschelijken geest te doen stilstaan , vermogen zij niet meer. 

 Zij verrichten eenen Sisyphus-arbeid en zullen eindigen met of van 

 moeheid te bezwijken , of onder het rotsblok verpletterd te worden. 

 Prometheus , de hemelbestormende titan, die het aan de zon ontroofde 

 licht aan de menschheid bracht, heeft zich aan zijne boeien ontwor- 

 eld en kan nooit weer gekluisterd worden. 



