BIJ DE BEOEFENING DER NATUURWETENSCHAPPEN. 91 



ductieve wetenschap kan ons niet meer uitsluitend helpen. En wat 

 erger is: begingen wij daar reeds fouten, door ons te behelpen met 

 abstracties , die in de natuur niet worden aangetroffen , bij ver- 

 dere gevolgtrekkingen wijken wij meer en meer van de nauwkeurigheid 

 af. Gelukkig nu, dat hetgeen ons in wiskundige, in logische krachten 

 ontvalt, door toeneming der middelen van waarneming eenigermate 

 wordt vergoed, want het gehoor en de tastzin voegen zich bij het ge- 

 zicht, om de rechtstreeksche waarneming hooger op te voeren dan bij 

 de sterrekunde kon geschieden , en de methode van proefneming leert 

 men hier in al hare kracht , in hare grootste volmaaktheid kennen. 



Met de studie der scheikunde vermeerderen de moeielijkheden. De 

 verschijnselen toch nemen in samengesteldheid en in veranderlijkheid toe , 

 terwijl de proefondervindelijke methode als middel van onderzoek hier 

 hare volmaaktheid reeds eenigermate begint te verliezen. Wel blijft zij 

 nog van overgroot belang, bewijst zij nog zeer gewichtige diensten, 

 maar voor hare zuivere toepassing begint men hier op het bezwaar te 

 stuiten, dat de oorzaken van het te bestudeeren verschijnsel te inge- 

 wikkeld blijken om twee gelijke gevallen te stellen, geheel identisch 

 in al hunne karakteriseerende omstandigheden , behalve ten aanzien van 

 die, welke men wil waarnemen. Dit toch juist moet de voorwaarde 

 zijn van iedere onbetwistbare proefneming, en die voorwaarde nu is 

 zeer bezwaarlijk in de scheikunde ten volle te verwezenlijken. Ook hier 

 echter kunnen wij opmerken, dat men hetgeen men aan de eene zijde ver- 

 liest , gedeeltelijk aan de andere zijde terugwint. Immers vooreerst ont- 

 vangt de eigenlijk gezegde waarneming nog grootere volmaaktheid, 

 doordien de tot dusver werkeloos gebleven zintuigen van smaak en reuk 

 nevens de andere zintuigen te hulp geroepen kunnen worden — een 

 bijstand van te grooter belang, omdat smaak en reuk, bij uitsluiting 

 scheikundig werkende, in het bijzonder voor de waarneming van ver- 

 eenigingen en ontbindingen geschikt zijn. Wat zou inderdaad van de 

 scheikunde worden, indien wij het karakter harer verschijnselen zon- 

 der die twee zintuigen moesten erkennen! Bovendien beginnen wij 

 hier tevens eenigermate bekend te worden met de toepassing der 

 vergelijkende methode , de rangschikking van analoge maar onder- 

 scheiden gevallen, waarbij een daarin voorkomend verschijnsel zich 

 meer en meer wijzigt, hetzij door vereenvoudigingen, hetzij door 

 voortgaande ontaardingen; doch dit middel vindt hier slechts een 

 begin van werkzaamheid, wij leeren het vooral in de nog samen- 



