92 OVER DE METHODEN VAN ONDERZOEK 



gestelder wetenschap der biologie, de wetenschap der eigenlijk ge- 

 zegde levensverschijnselen. Mechanische, physische, chemische krach- 

 ten zijn hier werkzaam: de oorzaken krijgen een samengesteldheid 

 en een daarmede hand aan hand gaande veranderlijkheid, die den 

 onderzoeker de grootste , ja , onoverkomelijke moeielijkheden zou in den 

 weg leggen , indien zijne hulpmiddelen niet in kracht of in omvang toe- 

 namen. Beginnen wij echter met op te merken , dat de proefondervin- 

 delijke methode mede in toepasselijkheid verliest : wij zagen trouwens dat 

 haar gezag reeds op het gebied der scheikunde begon te tanen , doch , 

 zoo wellicht toen onmerkbaar, nu springt haar verval gemakkelijk in 

 het oog. Want als vereischte dezer methode moet niet alleen gelden , zoo- 

 als wij opmerkten, dat de onderscheidene te vergelijken gevallen slechts 

 onder een enkel gezichtspunt verschillen , wijl anders de uitkomst niet 

 overtuigend zou kunnen zijn , maar ook dat de aan te brengen veran- 

 deringen het bestaan zelve niet onmogelijk maken ; aan deze beide voor- 

 waarden nu kan in de biologie slechts zelden voldaan worden, omdat 

 hare verschijnselen zóó samengesteld, zóó ingewikkeld en van elkan- 

 der afhankelijk zijn, dat de verandering van de eene oorzaak onmid- 

 dellijk op de andere terugwerkt en aldus het gansche samenstel verstoort , 

 hetgeen juist het gevaar is , waartegen men zich bij proefneming hebbe 

 in acht te nemen. Waar is het echter, dat somwijlen die middellijke 

 wijziging aan het geheel toegebracht door de opzettelijke verande- 

 ring zeer gering is , zoodat men ze , zonder al te grove fouten te 

 begaan, mag verwaarloozen ; men heeft dientengevolge ook aan de toe- 

 passing der proefondervindelijke methode in de biologie hoogst ge- 

 wichtige ontdekkingen te danken , doch die gelukkige uitkomsten 

 zijn als zeldzame uitzonderingen te beschouwen. De lezer begrijpt dat 

 wij vooral de min of meer aangrijpende quaestie der vivisectie op het 

 oog hebben: zij immers, in den regel het gansche organisme versto- 

 rende , leverde niet de vruchten op , welke men , hare uitgebreide toe- 

 passing in aanmerking genomen, mocht hebben verwacht: "En effet," 

 schrijft comte, "la vie est bien moins compatible avec Faltération des 

 organes qu'avec celle du systême ambiant, et, de plus, Ie consensus 

 des différents organes entre eux est tout autrement in time que leur 

 harmonie avec Ie milieu. Sous 1'un et 1'autre aspect, on ne saurait 

 ordinairement imaginer , en ce genre , d'expériences moins susceptibles 

 d'un vrai succes scientifique que celles de vivisection, qui ont été 

 néanmoins les plus fréquentes. La mort , plus ou moins proehaine et 



