94 ovek, dé methoden van onderzoek 



dat dan het organisme in zijn geheel blij ft , maar met name ook wijl 

 de vergelijkingen aldus ten aanzien van hetzelfde lichaam kunnen plaats 

 vinden. Dat overigens de proefnemingen op de lagere wezens, wegens 

 hunne eenvoudiger samenstelling en de mindere afhankelijkheid der 

 samenstellende deelen, de meest voldoende uitkomsten zullen geven, 

 volgt uit den aard der zaak. 



Tot zoo ver de proefneming , gelijk men ze zonder meer verstaat : 

 het kunstmatig in het leven roepen van omstandigheden, die het te 

 bestudeeren verschijnsel wijzigen. Doch kunstmiddelen hebben wij voor 

 die wijzigingen niet altijd noodig; want, wanneer wij bedenken, dat 

 deze laatste niets anders zijn dan abnormale toestanden , die wij voor 

 het organisme opzettelijk doen ontstaan, dan opent de pathologie, de 

 leer der ziekteverschijnselen, het ruimste veld voor de vergelijking van 

 normale en abnormale toestanden. Ja, daar is de toepassing der proef- 

 ondervindelijke methode in den regel veiliger. De eigenlijk gezegde 

 proefneming brengt slechts plotseling een ziekteverschijnsel te weeg: 

 de natuurlijke ziekte noemen wij slechts bij wijze van spreken een 

 abnormalen toestand : hier verloopt integendeel alles zeer normaal , en de 

 waarneming van den langzamen , trapsgewijs zich ontwikkelenden overgang 

 van den gezonden of genoegzaam gezonden staat in een volkomen ge- 

 karakteriseerden pathologischen toestand wordt te leerzamer , waar men 

 het wederkeeren naar den oorspronkelijken staat tevens kan nagaan : een 

 proef op de som, die te dikwerf bij kunstmatige proefneming, met 

 name bij de vivisectie, als niet doenlijk, moet opgegeven worden. 



Wij hebben hiermede de toepassing der proefondervindelijke methode 

 in de biologische wetenschap leeren kennen. Bevonden wij haar in menig 

 opzicht onvolmaakt, den wijsgeer tal van gevaren aanbiedende, die 

 hem bij de beoefening der natuurkunde en zelfs bij die der scheikunde 

 niet hinderden , hij vindt aanstonds een ruime vergoeding in de andere 

 middelen van onderzoek , waaronder vooreerst de eigenlijk gezegde 

 waarneming. Zij krijgt hier haar ruimste toepassing; want al konden 

 wij reeds bij de scheikunde al onze zintuigen aanwenden, machtige 

 middelen staan ons nu ten dienste , om hunne kracht te versterken , om 

 hun waarnemingsvermogen te volmaken. Wel is waar beperken zich die 

 hulpmiddelen nu nog slechts met name tot het gezicht , maar gelijk reeds 

 bij het gehoor blijkt , zullen al de zintuigen , die van den smaak er onder 

 begrepen, eerlang voor vermeerdering van het waarnemingsvermogen vat- 

 baar blijken. In den mikrophoon, den telephoon, den photophoon vin- 



