BIJ DE BEOEFENING DER NATUURWETENSCHAPPEN. 95 



den wij hiervan reeds de bevestiging. Zij beloven voor het gehoor te 

 worden wat het mikroskoop en het teleskoop voor het gezicht zijn. 



Maar ook ten opzichte van de vergelijkende methode leert de biolo- 

 gie de uitstekendste eigenschappen kennen: hier met name treden de 

 verdiensten dier methode het eerst in het helderst licht. Herinneren 

 wij ons daartoe haar eigenlijk karakter. Gelijk in het algemeen al de 

 aangegeven middelen van onderzoek zich oplossen in waarneming en 

 er nochtans een methode van waarneming in engeren zin valt te be- 

 schouwen , evenzoo vereischt iedere waarneming , welke ook de methode zij 

 en op welk onderwerp ook toepasselijk , vergelijking : immers , minstens 

 genomen , moet men wel altijd de voorwaarden , waaronder het ver- 

 schijnsel plaats vindt, vergelijken met de omstandigheden, die daarbij 

 kenschetsend zijn. Maar de vergelijkende methode in engeren zin onder- 

 scheidt zich hierin van eigenlijk gezegde waarneming en proefneming, 

 dat de eerste vooronderstelt ver voortgezette vergelijking van een lange 

 reeks van analoge gevallen , waarin onder voortgezette opvolging van 

 bijna ongevoelige, trapsgewijze veranderingen het te bestudeeren ver- 

 schijnsel zich wijzigt. 



Die voorwaarde nu vindt men op de ruimste schaal in de biologische 

 wetenschap verwezenlijkt. In het geheele biologisch stelsel toch bestaat 

 een zekere algemeene en noodzakelijke overeenkomst tusschen de denk- 

 beelden van leven en van organisatie. Zoo uit een zuiver statistisch , 

 anatomisch oogpunt aanschouwen wij in alle organismen, in alle dee- 

 len van ieder organisme en in al de verschillende toestanden van elk 

 deel een zekeren gemeenen grondslag van bouw en samenstelling; zoo 

 ook erkennen wij bij de bestudeering der biologie in haar dynamisch, 

 physiologisch gedeelte bij alle wezens, van de plant af tot den mensch, 

 in al de tijdstippen van hun bestaan de bezieling met dat gemeene 

 leven, hetwelk voor de tallooze verschijnselen, waardoor het zich ken- 

 merkt , noodzakelijk is. Op dien gemeenen grondslag nu berust de ver- 

 gelijkende biologie: met hare erkenning ontstond orde en regelmaat, 

 in hetgeen weleer als een onzamenhangende massa voor wiisgeerig 

 onderzoek gesloten scheen. "Wanneer wij den mensch zien", zooieest 

 men o. a. in de Inleiding van het door professor harting in 1854 

 vertaalde Handboek der Vergelijkende Ontleedkunde van eduard oskar 

 schmidt — "wanneer wij den mensch zien op de hoogte zijner macht, 

 als heer over de bezielde en onbezielde natuur; wanneer wij verder 

 dieren zien , die den mensch door hunne gedaante meer of min gelij- 



