BIJ DE BEOEFENING DER NATUURWETENSCHAPPEN. 101 



onder valt niet alleen te noemen het onmiddellijk onderzoek , de 

 dadelijke beschrijving der gebeurtenissen, gelijk zij zieh aan ons voor- 

 doen , maar tevens de waarneming der oogenschijnlijk onbeduidendste 

 gewoonten , de beoordeeling der verschillende soorten van gedenktee- 

 kenen, de ontleding en vergelijking der talen en zoo vele andere min 

 of meer belangrijke hulpmiddelen , waarvan een rationeel gebruik aan 

 de sociologie ten goede komt. 



En eindelijk de vergelijkende methode, waarvan wij de groote 

 waarde reeds in de biologie leerden kennen. Dan mogen wij in de 

 eerste plaats niet nalaten het maatschappelijk leven der dieren, met 

 name dat der hoogste zoogdieren , tot een punt van beschouwing te 

 nemen; want daar kunnen wij leeren hoe de banden van het maat- 

 schappelijke leven, en daaronder van het huisgezin, zich allengs ont- 

 wikkelen, hoe das daaraan een natuurlijke grondslag ligt, die wij 

 zoomin hier als in de menschelijke maatschappij kunnen wijzigen of 

 vernietigen. En verder: "L'habituelle comparaison scientifique, aussi 

 bien sociale qu'individuelle , de 1'homme aux autres animaux, est 

 éminemment propre, par sa nature, a mieux éliminer eet esprit absolu 

 qui constitue encore aujourd'hui Ie vice principal de la philosophie 

 politique. 11 me semble d'ailleurs, même sous Ie rapport pratique , que 

 1'iusolent orgueil qui porte certaines castes a se regarder en quelque 

 sorte comme d'une autre espèce que Ie reste de 1'humanité, n'est 

 pas, en réalité, sans quelque intime affinité philosophique avec 1'irra- 

 tionnel dédain contre tout rapprochement effectif entre la nature hu- 

 maine et les autres natures animales." 



Aan ieder is het bekend hoe in den tegen woordigen tijd, met name 

 darwin , niet alleen de kostbaarste bouwstoffen voor die door comte zoo 

 ernstig voorgestane eenheid tusschen de dieren- en de menschenmaat- 

 schappijen heeft geleverd , maar hoe ook aan den engelschen wijsgeer 

 en aan den duitschen geleerde haeckel de popularisatie van denk- 

 beelden zijn te danken , die , alhoewel reeds eeuwen te voren geuit of 

 aangewezen , tot dusver voor opneming door het algemoen te hoog 

 schenen, in het overdreven en met de moedermelk ingezogen gevoel 

 van onze menschelijke en door God gewettigde oppermacht, uitgedrukt 

 in het : wij zijn naar Gods evenbeeld geschapen ! 



Intusechen kan de vergelijking met de dierenmaatschappijen voor de 

 sociologie slechts uit een statisch oogpunt nuttig blijken ; want zij zijn aan 

 veel te geringe ofte langzame ontwikkeling onderhevig , om ook in haar 



