INZONDERHEID DER GEOLOGIE. 107 



HARD PALISSY 1575, DESCARTES 1641, JOHN RAY 1693 , TOBERN BERGMANN 



1769, nicolaas desmarets 1771 en ettelijke anderen verdienen met den 

 naam van geologen te worden bestempeld, voor zooverre zij bepaalde 

 waarnemingen gedaan en denkbeelden uitgesproken hebben, die door 

 latere onderzoekers zijn verklaard of uitgewerkt; doch de geologie 

 verkreeg eerst een wetenschappelijken vorm door werner, hoogleeraar 

 in de bergbouwkunde te Freiburg. Hij was de grondvester van een 

 nieuw studievak. Hij was de eerste, 1780, die over dit onderdeel der 

 natuurwetenschap, door hem met den naam van geognosie bestempeld 

 bepaalde voorlezingen hield. 



Werner's ideën hebben nog slechts een historische beteekenis. Zijn 

 systematische verdeeling der mineralen is verworpen ; zijn denkbeelden 

 over de wording der aardschors zijn gebleken voor een groot deel 

 onjuist te wezen. Dit neemt niet weg, dat de Freiburger hoogleeraar 

 voor zijn tijd een hoogst ontwikkeld , zelfs een geniaal man was. Hij 

 meende , dat de allesbeheerschende kracht , waaraan de aarde haar 

 vorming verschuldigd is , in het water gezocht moest worden. Volgens 

 zijn theorie is onze geheele planeet door afzetting uit het water ont- 

 staan. Alle gesteenten hebben dus een gemeenschappelijken oorsprong ; 

 zij zijn in een bepaalde volgorde na elkander uit het water afgezet , 

 waarbij echter een verschil moet worden gemaakt tusschen chemische 

 neerslagen en mechanische bezinkingen. De verschillende zoogenaamde 

 formaties verklaarde werner door veranderingen in den aard der af- 

 gezette stoffen en door dat het land in bepaalde perioden al of niet met 

 water was overdekt. Hij was voorts van meening, dat men formaties 

 van verschillenden ouderdom kon herkennen aan de steensoorten en 

 dat dezelfde lagen zich in alle deelen der aarde gelijktijdig hadden ge- 

 vormd. De vulkanen, — en die verklaring is, hoewel op andere gron- 

 den, in de laatste jaren weder op den voorgrond getreden, — hield 

 werner voor de resultaten van een plaatselijke ontvlamming van brand- 

 bare stoffen in het binnenste der aarde. De lava's waren dus slechts 

 gesmolten steenmassa's, terwijl het meerendeel der tegenwoordige 

 geologen integendeel haar als oorspronkelijk gevormde gesteenten be- 

 schouwt en vulkanische uitbarstingen verklaart als een gevolg van 

 den geheelen bouw onzer planeet. Ook de oneffenheden van de opper- 

 vlakte der aarde waren volgens zijn theorie bijna uitsluitend een gevolg 

 van afspoeling door het water. 



"Tot verba tot errorcs", zegt de tegenwoordige geoloog. Desniettegen- 



