INZONDERHEID DER GEOLOGIE. 111 



vormen. Streng genomen is dit echter niet overal en geheel uitvoer- 

 baar en ook niet noodig. Eeeds als kleine kinderen doen wij waarne- 

 mingen en combineeren wij deze ; haar en de lessen die men ons inprent, 

 vervormen wij tot algemeene begrippen , maar ook tot vooroordeelen. l 

 Bij iedere wetenschappelijke beschouwing moeten deze zich laten gelden 

 en lichtelijk spelen zij ook een rol bij het onderzoek van afzonderlijke 

 feiten, ja zelfs zijn zij het veelal, die ons tot onderzoek nopen enden 

 weg aanwijzen langs welken dit moet plaats hebben. Bij eenig naden- 

 ken blijkt het dus , dat natuuronderzoek noch langs den zuiver deduc- 

 tieven, noch langs den zuiver inductieven weg kan plaats grijpen. 

 Zonder eenige kennis van de afzonderlijke dingen is geen deductie 

 mogelijk en zonder eenige algemeene begrippen wordt de inductieve 

 weg een omweg. In het algemeen kan de menschelijke kennis haar 

 tegenwoordig standpunt slechts bereikt hebben door uit te gaan van 

 de waarneming der afzonderlijke dingen, om daaruit tot algemeene 

 begrippen te besluiten , want noch de eerste menschen brachten , noch 

 wij als kinderen brengen deze mede ter wereld. Het is voor den natuur- 

 onderzoeker wenschelijk hen zooveel hij vermag buiten te sluiten. Den 

 deductieven weg te volgen voert tot zelfbedrog, slechts de inductieve 

 tot werkelijke wetenschap. Deductief te werk gaande , — wij zullen 

 later gelegenheid hebben dit met een enkel woord aan te toonen, — 

 loopt men gevaar het bestaande uit het oog te verliezen en laat men 

 zich verleiden tot aprioiïstisch redeneeren. 



De combinatie van waarnemingen , dus van kennis der afzonderlijke 

 dingen, kan voeren tot de kennis van natuurwetten. 



Zij moeten wel onderscheiden worden van hetgeen men wetten noemt 

 in het dagelijksch leven. Die der rechtsgeleerden zijn veranderlijk ; 

 geen enkele is duizend jaren oud, noch heeft kracht voor de gansche 

 maatschappij ; die der natuur zijn van de dingen zelve onafscheidelijk ; 

 afwijkingen zijn hier niet denkbaar. Enkele dier wetten kunnen met 

 den naam vau wereldwetten worden bestempeld , zij zijn overal van kracht 

 zonder beperking in tijd en in ruimte. Als zoodanig noemen wij de 

 wetten van de zwaartekracht en van het licht. Haar werking is ge- 



1 Niet onaardig zegt vogelsang in zijn boven aangehaald werk : ,,Ein Meusch der 

 nicht in seiner Jugend schon gelernt hat, sich eine gewisse Anzahl abstrakter Begriffe 

 zu verschaffen , nnd damit die erforderliehen Manipnlationen vommehincn , ist in der 

 Gesellschaft aller Völker, aller Zeiten so ziemlich unmüglich gewesen." 



