112 DE PHIL0S0PH1E DER NATUURKENNIS, 



grondvest op het wezen der dingen, en zoolang de dingen dezelfde 

 blijven moet dit ook het geval zijn met de werking dier wetten. 



Alle verschijnselen zijn bewegingen. Wij kennen de wetten der be- 

 weging, die voor alle lichamen doorgaan, maar haar eerste oorzaak 

 kennen wij niet. Noemt men de zwaartekracht als zoodanig, zoo is 

 dit slechts een term , geen verklaring, en zelfs de zwaartekracht alleen 

 is onvoldoende om de banen , die de wereldlichamen volgen, te verkla- 

 ren, daar behalve haar nog eene van haar onafhankelijke beweging 

 noodzakelijk is, misschien als ruimte, tijd en stof, iets oorspronke- 

 lijks en eeuwigs. ' 



Bij ieder onderzoek is het stellen van hypothesen niet alleen geoor- 

 loofd, doch ook noodig. Zij werken opwekkend en zijn te beschouwen 

 als voorposten, die een onvolkomen bekend gebied binnen dringen om 

 daaruit buit te behalen voor de wetenschap. Geheel onnut werken 

 zij , wanneer men noch voor noch tegen haar eenig bewijs kan aan- 

 voeren. Zij moeten in overeenstemming zijn met bekende feiten en 

 kunnen alleen dan als gevestigd worden beschouwd, wanneer de ver- 

 klaring , die zij geven van eenig verschijnsel aan de ervaring kan wor- 

 den getoetst. Aan iedere hypothese mag men daarenboven den eisch 

 stellen , dat zij de feiten vereenige onder algemeene gezichtspunten. 

 Wenschelijk is het voorts zoogenaamde hulphypothesen te vermijdeu, 

 dat wil zeggen , zorg te dragen , dat men niet een tweede behoeve om 

 de eerste waarschijnlijk te maken. Tot hoeverre het stellen van hypo- 

 thesen geoorloofd zij laat zich moeielijk aanwijzen. De natuuronder- 

 zoeker moet dit voor ieder voorkomend geval zelf weten tebeoor- 

 deelen. De oorsprong der hypothese is het denkbeeld, en in haar 

 meest ontwikkelden vorm wordt zij tot theorie. Tusschen een en ander 

 scherpe grenzen te trekken is uit den aard der zaak onmogelijk. 



Evenals iedere ontdekking is ook ieder denkbeeld , iedere hypothese , 

 iedere theorie een kind van den tijd. Heden ten dage kan men 

 een voldoende verklaring geven van vele verschijnselen, die vroeger 

 in oen stikduisteren nacht verscholen lagen en waarvoor men maar al 

 te geneigd was naar eene supranaturalistische oorzaak om te zien. 



1 De meermalen opgeworpen vraag , of waarnemingen van de ruimte zintuigelijke 

 zijn, en of het begrip ruimte een daaruit afgeleid begrip is, of wel dat het begrip ruimte 

 en ook dat van tijd aangeboren , d. i. niet door zinnelijke ervaring verkregen begrippen 

 zijn , kan hier voegzaam onbeantwoord blijven. 



