INZONDERHEID DER GEOLOGIE. 113 



lu onze eeuw worden velerlei ontdekkingen gedaan , die in een vorige 

 niet gedaan konden worden. Zoo zal ook in de twintigste eenw het 

 dan levend geslacht de vruchten plukken van de waarnemingen en 

 het daarop gegronde denken van het thans levende. Wij moeten wel 

 in vele zaken een rijperen blik hebben dan onze voorvaderen. Wij zijn 

 niet alleen in het bezit van hunne kennis, maar daarenboven mogen 

 wij ons ook die onzer tijdgenooten toeeigenen. 



Het onderscheid tusschen natuurwetten, van welke wij er, helaas! 

 slechts enkele kennen , en hypothesen ligt voor de hand. Bij de eersten 

 is dwaling buitengesloten, bij de tweeden blijft zij mogelijk. Uit do 

 menschelijke natuur volgt dat, ook bij het zorgvuldigst natuuronder- 

 zoek , dwalÏDg niet geheel kan worden vermeden. Toch zouden de 

 positieve wetenschappen, in den zin, waarin comte het woord bezigt, 

 niet de aanzienlijkste bijdrage leveren tot de History of errors die 

 lytton bulwer in een uitmuntend werk een zijner helden laat schrijven. 

 Dwalen is niet alleen menschelijk doch soms ook nuttig. Wanneer 

 columbus geweten had, hoe ver do oostelijke kust van Azië van ons 

 verwijderd was , had hij nooit beproefd haar te bereiken door uit een 

 spaansche haven den koers westwaarts te nemen, en de ontdekking 

 van Amerika ware wellicht nog lang achterwege gebleven. Soms is 

 de dwaling voor de behoefte van het oogenblik voldoende. Eenige 

 hoewel ook niet zeer nauwkeurige sterrekundige berekeningen zijn ge- 

 grondvest op het denkbeold, dat het stelsel van ptolemeus juist was, 

 en de scheikundigen hebben verscheidene gewichtige ontdekkingen 

 gedaan, b. v. voor men de zuurstof kende, hoewel zij uitgingen van 

 theorieën , die later gebleken zijn in alle opzichten onhoudbaar to 

 wezen. 



Buckle drukt zich in zijn History of Civilisation voortreffelijk uit, 

 als hij zegt: „De grootste vijand van de wetenschap is niet de dwaling, 

 maar de traagheid. Wat wij behoeven is onderzoek. Heeft dit plaats, 

 dan kunnen wij verzekerd zijn , dat alles terecht komt , hoeveel mis- 

 grepen wij ook maken. De eene dwaling bestrijdt de andere en ten 

 slotte komt men tot de waarheid. Dit is het verloop van de ontwik- 

 keling van den menschelijken geest, en, van dit gezichtspunt be- 

 schouwd, zijn degene, die nieuwe denkbeelden aangeven of nieuwe 

 voorstellen doen , de weldoeners van het menschelijk geslacht. Of zij 

 gelijk of ongelijk hebben komt niet in de eerste plaats in aanmerking. 

 Zij zijn het, die den geest prikkelen, die hom dwingen zijn krachten 



