INZONDERHEID DER GEOLOGIE. 115 



kunnen het plotselinge licht niet verdragen, de gansche maatschappij 

 schijnt op losse schroeven te berusten, alle stellingen van het geloof 

 worden bedreigd met omverwerping. Zulke verschijnselen zijn de voor- 

 loopers eener omwenteling. Worden de nieuwe denkbeelden met voor- 

 zichtigheid en kalmte toegepast , dan komen zij der maatschappij ten 

 goede; wil men haar dadelijk te grooten invloed doen uitoefenen, dan 

 staat de anarchie voor de deur. De mannen der praktijk moeten zorg 

 dragen voor de bedaarde en geleidelijke toepassing der waarheden , die 

 door de wijsbegeerte aan het licht zijn gebracht." 



De natuuronderzoeker kent geen toeval ; hij kent slechts de noodwen- 

 digheid. Alles wat geschiedt, is voor hem slechts een uitvloeisel van 

 natuurwetten. Hij matigt zich ook niet aan een bepaald doel te kun- 

 nen aanwijzen. Zoowel dit als het streven naar het begrijpen dei- 

 eerste oorzaken ligt buiten zijn werkkring. Verstand en gemoed mogen 

 wel is waar gelijke rechten hebben, doch dit is geen reden om bij 

 wetenschappelijke onderzoekingen, die zuiver verstandelijke eischen stel- 

 len, ook maar eenigszins rekening te houden met het gemoed. 



Van het doel der schepping, een woord, dat moeielijk te vervangen 

 is en toch , stricto sensu , niet mag worden gebezigd , weten wij niets. 

 Het ontbreekt ons aan het vermogen om het wereldplan te doorzien. 

 Flourens zegt daarom ook: "Men moet niet van eindoorzaken uitgaan 

 om tot feiten te geraken, maar van feiten om te trachten tot de ken- 

 nis der eindoorzaken te komen." 



Over de moederliefde der natuur is veel geschreven. Mijn vader in 

 het "Album der Natuur" en Prof. koster in "de Gids" hebben onlangs 

 er op gewezen, dat zij slechts bestond in de dichterlijke verbeelding 

 van vroegere natuurkundigen en met de werkelijkheid geheel in strijd 

 is. De meening, dat alles in de natuur er op is ingericht om het den 

 mensch gemakkelijk te maken , om zijn bestaan en ontwikkeling to 

 verzekeren, is zoo valsch mogelijk. Slechts enkele producten uit de 

 voorraadschuren der natuur kunnen wij gebruiken in den toestand 

 waarin zij het ons aanbiedt. In de huishouding der natuur heerscht 

 aan de eene zijde een buitengewone verkwisting van hulpmiddelen , — 

 van een ontzettend aantal organische kiemen komen b.v. slechts wei- 

 nige tot ontwikkeling, — en aan de andere zijde een vreeselijk ge- 

 brek, — geheele landstreken ontberen b.v. water, dat voor de in 

 cultuurbrenging onmisbaar is. Willen wij de metalen bezigen, dan 

 moeten wij beginnen met in de ingewanden der aarde aftedalen om 



