116 DE PHILOSOPHIE DEK NATUURKENNIS, 



de ertsen te vinden , waaruit zij kunnen worden afgescheiden ; de stee- 

 nen waarmede wij onze woningen bouwen , moeten wij eerst vormen 

 en bakken; plantaardige vezelstoffen zijn wij verplicht door kunst te 

 bewerken, om ze tot Meeding en andere doeleinden geschikt te maken. 



Het schijnt ons bijna kinderachtig, dat de natuur die onvolkomen 

 hulpmiddelen in het leven riep om ons te dwingen van onze krach- 

 ten — lichamelijke en geestelijke — het beste gebruik te maken, 

 om ons dus verder te voeren op het pad der beschaving, want, wan- 

 neer dit het doel ware , zou het veel eerder bereikt zijn , wanneer reeds 

 de eerste menschen als ontwikkelde , in de hoogste mate beschaafde 

 wezens het levenslicht hadden aanschouwd. 



De natuuronderzoeker behoeft zich als zoodanig niet te bekomme- 

 ren over den strijd tusschen materialisme en idealisme. Hij houdt zich 

 bezig met het onderzoeken der stoffen en van hare inwerking op elkan- 

 der en tracht daaruit natuurwetten af te leiden. Voor hem zijn ruimte , 

 tijd en stof onbegrensd (eeuwig) , d. w. z. hij kan zich evenmin haar 

 niet bestaan als haar begin of einde voorstellen. Evenzeer geldt dit 

 voor de eigenschappen der stof, — de zoogenaamde krachten, — tot 

 welke de natuuronderzoeker ook datgene moet rekenen , wat men ge- 

 woonlijk de werkzaamheid van het verstand noemt. De rnetaphysicus 

 moge, hetzij de materie, hetzij de zoogenaamde krachten als werke- 

 lijk bestaande beschouwen , — de krachten als eigenschappen van de 

 materie of omgekeerd de vormen, waaronder de materie zich voordoet 



slechts als een gevolg van krachten , het gansche betoog laat 



den natuurkundige koud. 



Eeeds kant heeft dit standpunt, waarop zich ieder natuuronderzoe- 

 ker moet plaatsen , aangewezeu. Men vindt de volgende zinsnede in 

 zijne Prolegomena: "Naturwissenschaft wird uns niemals das Innere 

 der Dinge , d. h. dasjenige was nicht Erscheinung ist, aber doch zum 

 obersten Erklarungsgrnnde der Erscheinungen dienen kann, entdec- 

 ken; aber sie braucht dieses auch nicht zu ihrer physischen Erkla- 

 rungen ; ja wenn ihr auch dergleichen anderweitig angeboten würde 

 (z. B. Einfluss immaterieller Wesen) , so soll sie es doch ausschlagen 

 und gar nicht in den Fortgang ihrer Erklarungen bringen, sondern 

 diese jederzeit nur auf das grimden, was als Gegenstand der Sinne, 

 zar Erfahrung gehort , und mit unseren wirklichen Wahrnehmun- 

 gen nach Erfahrungsgesetzen in Zusammenhang gebracht werden kann." 



Het gebied , waartoe de natuurwetenschap zich moet beperken , is 



