INZONDERHEID DER GEOLOGIE. 117 



dus begrensd. Den metapkysicus staat het vrij de resultaten , waartoe 

 de natuuronderzoeker is geraakt, te duiden of haar oorzaken op te 

 sporen , als hij dit verlangt of er toe in staat is ; die resultaten te 

 veranderen vermag hij niet. Of het wezen der dingen , afgezien van 

 zinsbedrog, iets anders is dan de vorm, waaronder zij zich voordoen, 

 gaat den natuuronderzoeker niet aan; ook behoeft hij niet te vragen 

 of zij inderdaad bestaan of ons slechts als zoodanig voorkomen. Het 

 spreekt van zelven , dat zij , gezien met andere oogen , ook een ande- 

 ren indruk zouden maken ; wij nemen slechts waar met menschelijke 

 zintuigen en met de hulpmiddelen , die kunst en wetenschap ons aan 

 de hand doen. De zaak komt dus hierop neder: dat de natuuronder- 

 zoeker zich beperkt tot de waarneming der dingen , zooals zij zich 

 aan hem vertoonen. Wat buiten de zinnelijke wereld ligt behoort den 

 metaphysicus. 



Van de wijsgeerige methode moet ieder natuuronderzoeker , dus ook 

 ieder geoloog , gebruik maken ; slechts het metaphysisch gedeelte der 

 philosophie kan hij volkomen ter zijde stellen, en daartoe is hij zelfs 

 verplicht, wil hij zijn onderzoek onbevangen aanvangen en ten einde 

 brengen. Sinds , en in weerwil van kant's optreden , hebben echter 

 vele wijsgeeren een weg ingeslagen , die voor ieder natuuronderzoek 

 volkomen onbruikbaar is , ten gevolge waarvan de beoefenaars der 

 exacte wetenschappen hun eigen pad gekozen en, door het opsporen 

 van zoogenaamde natuurwetten, getracht hebben tot de kennis van 

 het algemeen verband der verschijnselen te geraken. De noodzakelijk- 

 heid en uitvoerbaarheid daarvan werd inzonderheid duidelijk in het 

 licht gesteld door alexander von hümboldt , doch uit den aard der 

 zaak heeft de schrijver van den Kosmos slechts een deel van het ge- 

 bied doorvorscht en is het onderzoek verre van afgesloten \ Trouwens 



1 Vogelsang , t. a. p. bl. 91—98, bespreekt de wetenschappelijke verdieusteu van 

 von hümboldt en is ra. i. partijdig in zijn oordeel over een der meest universeel ont- 

 wikkelde mannen, die Duitschlaud ooit heeft bezeten. Hij maakt met eenige minachting 

 gewag van een ''unwürdige frasenhafte HiJMBOLDT-cultus'' en zegt terecht, dat de 

 natuurwetenschap demokratische instellingen behoeft en ''keine Monarchen, keine Thron- 

 reden, kein gesetzgebender Karper." Hij laat daarop volgen: "die absichtliche Verklci- 

 neruug ist schiindlich, die maaslose Vergötterung gemein", en schrijft vervolgens eenige 

 bladzijden om te betoogen, dat humboldt's verdiensten voor de wetenschap in het 

 algemeen en voor de geologie in het bijzonder door tijdgenooten te hoog zijn opgehe- 

 meld. Hier zoowel als op enkele andere punten, in het historisch deel van zijn werk, 



