INZONDERHEID DER GEOLOGIE. 119 



kan. Als zoodanige zeldzame mannen kan men kant, fechner en vooral 

 spencer noemen l . De speculatieve philosophie was als natuurphiloso- 

 phie van geringe beteekenis , zoo lang zij niet stond op den bodem 

 der natuurwetenschap. De wetten der natuur af te leiden uit die van 

 het denken , is streven naar het onbereikbare. Wil men natuuronder- 

 zoek en wijsbegeerte tot haar hoogste recht doen komen, dan moeten 

 zij elkander de hand reiken. Men zij slechts voorzichtig, dat men niet 

 vervalle in de oude fout van de schaduwbeelden najagende natuur- 

 phüosophen uit het eerste gedeelte der negentiende eeuw. 



Bestaan er redenen om te vreezen, dat vroeger of later de wijsgee- 

 rige geest zich zal bewegen in de oude, veroordeelde richting? Die 

 vraag mag gesteld worden in een tijd, waarin door het hoofd van 

 die christelijke kerk, welke verreweg de meeste aanhangers telt, aan 

 de Rectoren der scholen wordt bevolen de wijsbegeerte van thomas 

 aqüinus, die vóór zes eeuwen leefde, dus in een tijd toen de natuur- 

 wetenschap eigenlijk nog niet bestond, als richtsnoer bij hun onder- 

 wijs aan te nemen. Zij is niet overbodig in een tijdperk , waarin men 

 nog steeds spreekt van geloovige wetenschap en geloovige wijsbegeerte. 

 Het is niet zonder een bepaald doel, dat de clericalen scholen voor 

 Hooger Onderwijs oprichten, waarin mannen van hunne richting de 

 leerstoelen beklimmen in de medische en philosophische faculteit. Nog 

 altijd wordt het woord index gebruikt in een zin, waarin de oude 

 Romeinen het niet kenden. Het is nog slechts enkele jaren geleden, 

 dat moigno, die, men moet het erkennen, voor het vulgariseeren der 

 wetenschap misschien meer heeft gedaan dan een zijner landgenooten 

 en daarbij onpartijdig te werk ging zoolang de godsdienst buiten 

 spel bleef, een werk schreef ter verdediging der Israëlietische geogenie. 

 Darwin , de man naar wien , zooals wij op de eerste bladzijde van dit op- 

 stel schreven, onze eeuw vermoedelijk later zal worden genoemd , werd 

 voor ongeveer zeven jaren in de Parijsche akademie van wetenschap- 

 pen een dilettant genoemd , wien men toen ter tijde althans niet de 

 eer waardig keurde van onder hare associés étrangers te worden op- 



1 Emanuel kant, vriend eu medearbeider van lambert en euler, was niet alleen 

 een wijsgeer van den eersten rang, doch tevens grondig bekend met wiskunde, sterre- 

 kunde en natuurkunde. Cousin zegt van hem (Histoire générale de la philosopliie , 

 p. 82) : l 'il a même été ou Ie créateur ou Ie promoteur Ie plus rcmarquable de la géogra- 

 phie physique." 



