INZONDERHEID DER GEOLOGIE. 121 



schei- of natuurkundige werkplaats van den tegenwoordigen tijd, — 

 wanneer wij slechts even onze aandacht vestigen op een electromag- 

 netischen toestel of op iedere fabriek, waar de krachten der natuur 

 de werktuigen in beweging brengen. De geheele zoogenaamd wijsgeerige 

 natuurkunde heeft niets voor de maatschappij kunnen uitrichten ; zij 

 heeft zelfs den toestand niet verbeterd van het molenpaard, laat staan 

 dien der menschen." 



Deze woorden van een natuuronderzoeker , die tevens denker is , 

 mogen ten bewijze strekken van de waarheid van het door ons aange- 

 voerde over het gevaarlijke van het niet volgen van de inductieve 

 methode bij het onderzoek van natuurverschijnselen. 



Hoewel men den berlijnschen hoogleeraar du bois-reïmond volstrekt 

 niet op ééne lijn mag stellen met mannen als schelling en oken, is 

 het toch te bejammeren, dat hij bij de behandeling van vraagstukken 

 die slechts op wetenschappelijke wijze kunnen worden opgelost, zoo 

 overijld de vlag strijkt en zich bepaalt tot het bekende " Ignoramus , 

 ignorabimus." i Dat hij geheel en al ongelijk heeft , mag men niet be- 

 weren, doch wanneer men de natuurkennis van het tegenwoordig 

 geslacht vergelijkt met die b. v. van een aldrovandi of zelfs van een 

 linnaeus , wanneer men zich te binnen brengt welk een verbazende 

 schat van feiten en theorieën in het magazijn van de tegenwoordige 

 wetenschap der natuur reeds is opgehoopt, dan mag men het vertrou- 

 wen koesteren, dat onze nakomelingen met hunne betere werktuigen, 

 hunne meer geoefende scherpzinnigheid, hun grooter combinatiever- 

 mogen zullen weten te woekeren en kan men met grond vooronderstel- 

 len , dat , waar het zulke gewichtige vraagstukken betreft als d. b. r. 

 in zijn bekende rede bespreekt , de menschheid in volgende eeuwen 

 althans zal beproeven een démenti te geven aan het u ignoramus, ig- 

 norabimus 1 ' 1 van den duitschen natuuronderzoeker, aan het ''inexpliqué , 

 inexplicable" van onzen donders. 



Het moet echter erkend worden , dat het waarschijnlijk bij de poging 

 zal blijven , al mag men verwachten dat die pogiüg meer en meer het 

 doel zal nabij komen, zonder het ooit te bereiken. 



1 du bois reymond: üeber die Grenzen des Naturerlcennens , Leipzig, 1S72. 



(Slot volgt.) 



