134 DE PHILOSOPHIE DER NATUURKENNIS , 



makkelijk. In de westelijke provinciën van ons vaderland kan men zich 

 een voorstelling maken van het ontstaan van duinen en van de vorming 

 van sedimentaire lagen. De studie van denRijn-delta, vandeaSchelde-delta 

 en van den IJssel-delta is een eigenaardig veld van werkzaamheid voor ne- 

 derlandsche geologen, dat nog slechts voor een deel ontgonnen is. ! 

 In de meer oostelijke provinciën is ruimschoots gelegenheid den aard 

 en de herkomst van het diluvium te bestudeeren , en de kennis van 

 de veenvorming is door nederlandsche geologen vermeerderd en zelfs 

 gegrondvest. 2 Op enkele plaatsen in de nabijheid der oostelijke gren- 

 zen van ons land gelegen , heeft men gelegenheid met tertiaire gronden 

 kennis te maken en onze wetenschap van de tertiaire lagen onder 

 onzen bodem is door de verschillende putboringen te Amsterdam , 

 Gorinchem , Amersfoort , Utrecht en elders niet weinig vermeerderd. 

 Ook onze kennis van de gesteldheid van den door de Zuiderzee bedek- 

 ten bodem is sinds de onderzoekingen , die voor vier jaren hebben 

 plaats gehad, aanzienlijk verrijkt geworden. In de provincie Limburg 

 kan men het krijtstelsel en de steenkoolformatie bestudeeren , en ver- 

 schillende geleerden hebben met vrucht daaromtrent onderzoekingen 

 in het werk gesteld ; — doch het is niet mogelijk een grondig beoefe- 

 naar van de geologie te wordeu , zonder de grenzen van ons landje 

 verre te overschrijden. In Nederland kan men zich geen juist denkbeeld 

 maken van vorming of werking van vulkanen , en voor alles , wat met 

 den bergbouw in verband staat, moet men een bezoek brengen aan 

 naburige landen. Bergen en dalen zijn bij ons genoegzaam onbekende 

 dingen , en vele van de gesteenten , die de eersten vormen , komen bij 

 ons slechts voor in mineralogische kabinetten. Doch ook in landen, 

 die uit een geognostiscb oogpunt meer bevoordeeld zijn, is de studie 

 der geologie bij lange na niet gemakkelijk. Zij vordert , behalve een na- 

 tuurlijken aanleg , ook een eigenaardige geschiktheid om de beteekenis 

 van het waargenomene te begrijpen en weer te geven. Zonder op de 

 plaats zelve aau wijzingen te doen , is een goede voorstelling van de ver- 



1 Het verdient opmerking, dat credner in zijn overigens hoogst verdienstelijke ver- 

 handeling over de delta's, die in 1878 als Tfrganzungsheft van petekmann's Mitthei- 

 lungen het licht zag, den Rijn-delta bijna niet en den IJssel-delta in het geheel niet 

 bespreekt. 



2 Ik heb hier van marum op het oog, die, bedrieg ik mij niet, reeds in 1810 een 

 verklaring van de vorming van laag veen heeft gegeven, welke later door staring e. a. 

 is bevestigd geworden. 



