138 DE PHILOSOPHIE DER NATUURKENNIS, 



zich bijzonder te huis gevoelen, loopen zij gevaar op het dwaalspoor 

 te geraken. Waarlijk groote mannen zijn zeldzaam in iederen tak van 

 de wetenschap; bovenal geldt dit van die der aardkunde. 



Aan de geologie is dus om meer dan eene reden een langzame weg 

 voorgeschreven. Van de verschillende natuurwetenschappen is zij niet 

 alleen de jongste , maar ook de minst ontwikkelde. Misschien zal zij 

 dit altijd blijven, omdat hare resultaten uit den aard der zake beperkt 

 moeten wezen. Wij kunnen ons voorstellen , dat eenmaal alle wouden en 

 zeëen doorvorscht zullen zijn , dat van alle dieren en van alle planten 

 de anatomische samenstelling bekend is geworden, dat de oorsprong 

 des levens zelfs geen raadsel meer is, — doch wij hebben niet de 

 geringste hoop , dat , na duizend of twee duizend jaren , de den mensch 

 bekende schors der aarde, met minder recht dan heden ten dage, den 

 naam zal verdienen van epidermis van onze planeet. Ook wanneer hij 

 gebruik maakt van alle hulpmiddelen, die wetenschap en kunst een- 

 maal aan de hand mogen doen, zal de geoloog der toekomst vermoe- 

 delijk toch niet in staat zijn betere sneden te maken in de aarde dan 

 de natuur zelve heeft gewrocht. 



Wanneer wij trachten te geraken tot de kennis van geologische ver- 

 schijnselen , dan vinden wij , dat zij in het leven worden geroepen 

 door de werking van de zwaartekracht , van de warmte , van de schei- 

 kundige eigenschappen der stof en van die van het bewerktuigd leven. 

 De werking van licht, electriciteit en magnetisme mag men bijna ge- 

 heel uit het oog verliezen. 



Streng genomen is het water , hetwelk een zoo gewichtige rol speelt , 

 slechts een bemiddelend agens , en in geringe mate geldt dit ook voor 

 de lucht. 



Ook in de geologie heeft men veel misbruik gemaakt van het woord 

 polariteit. Fechner zegt, en wij zeggen het hem na: "Wer von Pola- 

 ritat ausserhalb der Lehre vom Magnetismus spricht, ist ein verlor- 

 ner Mann." 



Chemische en physische wetten ziet men uit den aard der zaak in 

 de geologie telkens toegepast, doch voor een deel onder omstandig- 

 heden , die de proefneming nog niet kan bewerkstelligen , b. v. onder 

 een verbazende drukking of onder voorwaarde van een zeer lange tijds- 

 ruimte. 



Men moet hierbij in het oog houden , dat elke werking het product 

 is van twee factoren , tijd en snelheid , en dat b. v. de drukkiug of, om 



