INZONDERHEID DER GEOLOGIE. 139 



een algemeener woord te bezigen, de energie van eenige werkiug door 

 haar duur kan vervangen worden en omgekeerd. De grootste resulta- 

 ten kunnen even goed verklaard worden door zwakke werkingen aan 

 te nemen gedurende zeer lange tijdsruimten, als door uit te gaan van 

 het denkbeeld, dat zeer sterke werkingen hebben plaats gehad in een 

 kort tijdsverloop. De resultaten zijn bij zulke verschillende toestanden 

 wel is waar niet volkomen dezelfde , doch niettemin is de aard der 

 werking dikwijls moeielijk te onderscheiden. Naar het schijnt vermag 

 zelfs een geringe verhooging van de temperatuur , gedurende een zeer 

 langen tijd, bij sommige lichamen, om dat woord hier te bezigen, 

 dezelfde veranderingen te voorschijn te roepen, als zeer sterke ver- 

 hooging van den warmtegraad dit vermag in een kort tijdsbestek. Bij 

 de beoordeeling van den invloed, dien de werking der warmte uit- 

 oefent, moet natuurlijk acht worden gegeven op die tijdstippen, waarbij 

 de aggregaattoestanden der lichamen veranderen , want in zulke ge- 

 vallen kan lengte van tijd de energie niet vervangen. 



Wat den tijd in het algemeen betreft, kan de geoloog slechts spre- 

 ken van vroeger of later. Men kan meestal alleen den relatieven, zeer 

 zelden den absoluten ouderdom bepalen van eenige periode en zelfs 

 het eerste is soms bezwaarlijk. Bijna iedere geologische verandering 

 van eenige beteekenis vooronderstelt of een zeer lang tijdsverloop of een 

 buitengewoon krachtige energie. Hoe anders te verklaren de opheffing 

 van bergketenen , de volslagen omkeering van gansche gesteenten , de 

 verweering en afspoeling van een aanzienlijke oppervlakte ? Alles wijst 

 er op, en wij zullen zoo dadelijk gelegenheid hebben daar nog nader 

 op terug te komen , dat dezelfde krachten , die heden ten dage haar 

 invloed doen gelden op de aardlagen, ook in vroegere perioden op 

 gelijke wijze werkzaam waren. De energie is beperkt door de natuur- 

 wetten zelven, over den tijd kunnen wij naar goedvinden beschikken. 

 Zijn grenzen kennen wij niet. Een volstrekte maat voor den tijd zou 

 de geologie slechts dan kunnen erlangen , wanneer men er in konde 

 slagen verband te vinden tusschen eenige elkander opvolgende ver- 

 schijnselen bij de vorming van de aardkorst en bij berekening van de 

 plaatsen der hemellichamen bepaaldelijk van onze aarde. Dat die methode 

 mogelijk tot goede uitkomsten leiden kan , heeft j. croll bewezen. ' 



1 In zijn onlangs verschenen werk: Climate and Time in their geological re- 

 lations. 



