140 DE PHILOSOPHIE DER NATUURKENNIS , 



Met meer zekerheid dan thans mogelijk is zal men later den tijd, 

 benoodigd voor de verweering van rotsen en voor de vorming van 

 door aanslibbing ontstane gronden , kunnen aangeven. Immer zullen 

 het echter berekeningen bij benadering blijven. Reeds tamelijk ver- 

 trouwbaar zijn die van den tijd, dien het ontstaan van veen, als ook 

 de vorming van stalactieten en stalagmieten in holen vordert. 



Wij moeten steeds locale invloeden, werkingen en verschijnsels van 

 algemeene trachten te onderscheiden. Tot de meer algemeene werkin- 

 gen behooren b. v. die van de vulkanische krachten en die van het 

 water. 



Wat de gesteenten betreft, behoort men zeer voorzichtig te wezen 

 om uit hun aanwezen te besluiten tot dat van een bepaalde periode. 

 Dezelfde gesteenten , doch van zeer onderscheiden ouderdom , treft men 

 aan in de meest verschillende landstreken, terwijl ongelijke dikwijls 

 in denzelfden tijd of niet verre van elkander verwijderd zijn ontstaan. 

 Iedere gevolgtrekking , die men maakt uit de vindplaats van een ge- 

 steente of zijn ouderdom en zijn samenstelling is onzeker. Wel schijnt 

 het , dat het niveau van ontstaan , de diepte onder de oppervlakte , steeds 

 een grooten invloed heeft uitgeoefend op den aard van het gesteente. 



Dit geldt ook voor de afzonderlijke mineralen. Ook hun ontstaan 

 schijnt, tot op zekere hoogte, van tijd en plaats onafhankelijk te 

 zijn geweest. Immers bepaalde mineralen behooren niet aan bepaalde 

 landen of perioden , zooals dit het geval is met dieren en planten , op 

 wier geographische verspreiding klimaat en voedsel zoo grooten invloed 

 uitoefenen. De bewering, dat er verband bestaat tusschen den tijd en 

 de vorming van gesteenten en mineralen is alleen in zoo verre juist , 

 als men daarmede te kennen wil geven , dat bepaalde soorten niet 

 konden ontstaan , voor dat de voorwaarden , waaronder de vorming 

 mogelijk was , waren verwezenlijkt. Zoo b. v. kon krijt zich niet vor- 

 men vóór organismen aanwezig waren , noch gips , vóór dat de zee 

 ontstaan was, noch struviet, alvorens dierlijke uitwerpselen daartoe 

 de bouwstoffen hadden geleverd. 



Vele beoefenaars van de geognesie houden zich in onzen tijd bezig 

 met het onderzoek van de rotssoorten en van de veranderingen, die 

 zij in den loop des tij ds hebben ondergaan. Met betrekking tot deze 

 studie kan men drie richtingen onderscheiden. De eene , vertegenwoor- 

 digd o. a. door daubrée en sénarmont , tracht afzonderlijke mineralen 

 kunstmatig zich te doen vormen en daardoor de wijze van ontstaan 



