INZONDERHEID DER GEOLOGIE. 149 



hebben , in een bepaalde streek vertoeven. Ook andere omstandigheden 

 kunnen op een langer verblijf invloed uitoefenen. Plantetende dieren, 

 die in overvloed in een bepaalde streek goede weiden aantreffen , zul- 

 len deze niet verlaten vóór vijanden, overstroomingen of vrees voor 

 gebrek aan voedsel hen nopen andere woonplaatsen op te zoeken. 

 Vleesehetende dieren zullen zoo lang mogelijk vertoeven in een streek , 

 die door een groote menigte van herbivoren wordt bezocht. Eerst als 

 deze laatsten te zeer gedund , uitgeroeid of gevlucht zijn , wordt het 

 voor hen tijd zich te verplaatsen. De verschillende oorzaken , die thans 

 op de verhuizing invloed uitoefenen, hebben zich ook doen gelden in 

 vroegere geologische perioden. 



De onderzoekingen der geologen hebben met zekerheid bewezen , dat 

 de meeste noordelijke zeedieren in de richting van het zuiden naar 

 het noorden zich verplaatst hebben, naarmate het ijs in den Oceaan 

 zich terugtrok. Een groot deel van het europeesche vasteland was een- 

 maal door de zee overdekt en de temperatuur moet toen ongeveer 

 gelijk geweest zijn aan die van de tegenwoordige IJszee. De bovenste 

 schelpbanken , die men vindt in eenige dalen van Scandinavië , bestaan 

 bijna uitsluitend uit soorten , die heden ten dage de kusten van Groen- 

 land en Spitsbergen bewonen. Men kan bewijzen , dat deze soorten 

 meer naar het koudere noorden zijn verhuisd naarmate de tempera- 

 tuur van het water toenam. In de verschillende onderdeelen van den 

 zoogenaamden crag aan de zuidoostelijke kusten van Engeland, heeft 

 lyell de overtuigende bewijzen gevonden van dergelijke verhuizingen 

 door schelpdieren, die, naarmate de temperatuur toe- of afnam, zich 

 verplaatsten. Omgekeerd kan men uit de aanwezigheid van bepaalde 

 schelpdieren besluiten tot een voorwaartsche of achter waartsche bewe- 

 ging van het gletscherijs. 



Behalve de temperatuur kunnen ook andere oorzaken medewerken 

 tot de verhuizingen van schelpdieren. Zoo oefent b.v. de hoeveelheid 

 rivierwater die naar zee gevoerd wordt , grooten invloed uit op de 

 plaats waar de paalworm zijn gangen bouwt. Is die hoeveelheid ge- 

 ring , dan dringen deze dieren door tot in de monden onzer rivieren 

 en in de Zuiderzee, omdat daar dan het water zouter is dan ge- 

 woonlijk. 



In de boheemsche bergen heeft barrande zoogenaamde koloniën 

 ontdekt, nl. overblijfselen van dieren, wier gelijken reeds bewoners 

 van oudere lagen waren en zich als het ware tusschen groepen van 



10 



