168 DE GESCHIEDENIS EN HET 



een gevaarlijke klip te stranden. De aanschouwelijk voorgedragene we- 

 tenschap heeft echter eene heilzame uitwerking gehad door het toebren- 

 gen van gevoelige slagen aan "het gelooven op gezag" ; werkelijk danken 

 wij aan dien tijd eene reeks van grootsche gedachten en ontdekkingen. 



De ontleedkunde der planten trad daarbij ook nu en dan op den 

 voorgrond, doch maakte intusschen geene groote vorderingen; zelfs de 

 onderzoekingen van een antonie van leeuwenhoek , die in het laatst van 

 de 17de eeuw wereldkundig werden, bieden ons weinig noemenswaardigs 

 aan voor de kennis van het inwendig samenstel der gewassen, en de 

 18de eeuw hield zich onledig met steeds op nieuw de werken van grew 

 en malpighi te vertalen met aanteekeningen en korte uittreksels; — 

 vergeten wij daarbij niet dat het mikroskoop nog verre van volkomen 

 was en de navorscher zich nu meer bepaalde tot de physiologische 

 vraagstukken *. Ook grew en malpighi knoopten aan de ontleedkundige 

 onderzoekingen hunne gedachten over de verrichtingen der grondstof- 

 fen en lieten daardoor morphologische en physiologische beschouwingen 

 ineen vloeien. De belangstelling in de oorzaak der levensverschijnse- 

 len nam eene eenzijdige richting, en terwijl het ontleedkundig onder- 

 zoek eerder eene terug- in plaats van eene voorwaartsche beweging 

 maakte , mocht zich het physiologisch gebied verheugen over den ar- 

 beid van een haller, ingenhousz en senebier. Linnaeus zelf was 

 geen voorstander der plantenontleedkunde en een groot deel der syste- 

 matici volgden zijn voorbeeld. 



Al deze oorzaken werkten nu mede om in den loop van de 18de eeuw 

 een tegenzin voor het vergrootglas op te wekken. 



Fontenelle waarschuwde openlijk in de akademie te Parijs voor het 

 gebruik van het mikroskoop, hetgeen, volgens zijne overtuiging, juist 

 datgene gaf te zien , hetgeen men wenschte te zien. Daarentegen heeft on- 

 langs julius sachs in zijne geschiedenis der plantkunde met het volste 

 recht den heilzamen invloed aangetoond , dien het mikroskoop op het 

 oog van den waarnemer uitoefent. Het dwingt hem tot eene opmerk- 

 zame beschouwing, het spoort hem aan de afzonderlijke deelen van het 

 voorwerp als het ware in één brandpunt te vereenigen , terwijl het on- 

 gewapend oog slechts vluchtig heenglijdt over het voorwerp. Het mi- 

 kroskopisch zien is eene bijzondere kunst, die, eenmaal goed geleerd, 

 het oog tevens scherpt voor andere soort van waarnemingen. Het spreekt 



1 Zie sachs' Oeschichte der Bo(at?ik 7 p. 285 u. folg. 



