SALLAND. 241 



ontwikkelt zich niet uit zwam draden {Mycelium) gelijk de overige afdee- 

 lingen der zwammen, maar uit een gele slij machtige zelfstandigheid. In 

 de slijmzwammen {Myxomycetes) , waartoe zij behoort, zien wij een slip van 

 den digten sluijer opgeheven , die voor ons vragend oog de geheime werk- 

 plaats der natuur bedekt. Bij sommigenen ontwikkelen zich uit de kiem- 

 cellen weeke doorschijnende ligchaampjes , die zich als diertjes bewe- 

 gen, ten laatste allen naar een zelfde middenpunt kruipen , en daar met 

 elkaar tot een rond ligchaam ineenwassen , dat eindelijk als gesteelde 

 vrucht te voorschijn treedt en op zijne beurt kiemcellen voortbrengt. 



Wij hebben hier de ontwikkeling van een vorm uit de vormelooze 

 massa, en die ontwikkeling is het groote doel des levens. 



Elke volwassene plant is de voleinding van een geheimzinnig streven 

 der Natuur. Dat streven uit zich in een voortdurende wording. De 

 vormen daaruit geboren, hebben slechts eene betrekkelijke waarde in 

 verband met de algemeene ontwikkeling, maar blijven niettemin de 

 schakels die den magtigen keten zamenstellen , de karakters , waaruit wij 

 den aard van het streven pogen te ontcijferen. De eenvoudigste zwam ver- 

 tegenwoordigt dus even goed een eeuwig type als de grootste woudboom. 



De vormen zijn als 't ware de gedachten der Natuur. In die vor- 

 men gevoelen wij allen , meer of minder , een zeker welbehagen , en 

 daarop berust ons gevoel voor het Schoone, dat zich het krachtigst 

 uit als onze geest in zuivere aanschouwing opgaat. 



Wel tracht de wetenschap den oorsprong der vormen na te gaan 

 door de waarneming der levensverschijnselen en van de wijziging daarop 

 door uitwendige invloeden te weeg gebragt. Zij toont duizende vormen 

 nevens elkander aan en vermoedt dat die zich, van de eenvoudigste 

 wezens opklimmende, uit elkander ontwikkeld hebben , maar tot de onuit- 

 puttelijke bron, waaruit al die zelfstandige beelden zijn voortgevloeid, 

 die wij plantenkarakters of typen noemen , is zij nog niet doorgedrongen. 



Gelijk bij den kunstenaar in de fantazie zich onbewust het beeld 

 vormt dat in zijn schepping zal leven, zoo ontstaan de typen, de 

 karakters der planten uit een onbewuste, of ten minste voor ons onbe- 

 grijpelijke werking. Daarom kan de meest volhardende waarneming van 

 het leven der plant, gewapend met het mikroskoop, wel eene onop- 

 houdelijke verandering van stof zien onder velerlei invloeden , — maar 

 eerst uit den voltooiden vorm der plant ziet zij het eigenlijke doel 

 dier verandering, de gedachte der Natuur, die tot daad is geworden. 



Daarom is de waardering der plantenkarakters een schoon doel 



