274 ONDERZOEKINGEN VAN PASTEUR EN ANDERE 



De kippen-oholera is das eene overbrengbare ziekte en de overbren- 

 ging heeft plaats door bacteriën. Zij is in de meeste gevallen doode- 

 lijk, — maar niet alle hoenders sterven er aan. Zooals de door pas- 

 teur genomen proefnemingen met inenting op herstelde dieren loerden , 

 waarborgt de eenmaal doorgestane ziekte tegen recidiven , of liever , 

 zegt pasteur , de recidiven vertoonen zich in graden , die in omge- 

 keerde verhouding staan tot de meerdere of mindere hevigheid van 

 de eerst doorgestane ziekte ; dat is , indien deze laatste hevig was , 

 zal de recidive , zoo zij al plaats vindt , zeer licht wezen ; — was 

 zij minder hevig, dan zal ook de recidive van wat meer beteekenis 

 zijn ; en zoo zal de recidive van meer of minder belang zijn , naar- 

 mate de eerste ziekte minder of meer hevig is geweest. — En hier 

 betreedt pasteur een veld , waarop hij nog steeds werkzaam is en waarop 

 wij hem eenige oogenblikken moeten volgen. 



Voor wij verder gaan merk ik aan, dat pasteur, hoewel hij, zoo- 

 ver ik heb kunnen nagaan , nergens treedt in uitvoerige beschouwingen 

 over den aard van de giftigheid der besmettings-bacterien , evenwel 

 te kennen geeft, dat de meerdere of mindere geschiktheid van die 

 organismen om zich in het lichaam van een bepaald dier voort te 

 planten en dus te vermenigvuldigen , — derhalve de hoeveelheid , in welke 

 zij in de vochten van dat dier aanwezig kunnen zijn , — te houden is 

 voor den maatstaf van de meer of minder vergiftigende werking, die 

 zij uitoefenen. — Wij kunnen ons de zaak aldus voorstellen. De bac- 

 teriën, die in het dierlijk lichaam worden ingevoerd en daarin blijven 

 leven , voeden en vermenigvuldigen zich daarin ten koste van de be- 

 standdeelen der vochten van dat lichaam ; hunne voedingsverrichtingen 

 brengen alzoo ontledingen te weeg, ten gevolge waarvan het bloed 

 al meer en meer eene abnormale geaardheid verkrijgt. Deze verwekt 

 storingen in de verrichtingen van het lichaam des diers , — dus ziekto. 

 Maar of en in welke mate het bloed zoo gewijzigd en bedorven zal 

 worden , dat dientengevolge ziekte moet ontstaan , — dit hangt af van 

 de hoeveelheid der bacteriën, die in dat bloed voorhanden zijn. Zeer 

 weinige toch zullen een zeer gering, zeer vele een zeer aanmerkelijk 

 bederf der vochten teweeg brengen. Het hangt er dus , wanneer er 

 zekere bepaalde bacteriën in het bloed van een of ander dier gebracht 

 zijn, maar van af, of zij zich daarin vermenigvuldigen en blijven ver- 

 menigvuldigen , of niet. Doen zij het niet , of alleen in den beginne een 

 weinig en sterven zij spoedig uit , dan neemt men ook geene ziekte- 



