42 WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD. 



NATUURKUNDE. 



Nevels en luchtstofjes. — Bij het op bl. 35 medegedeelde aangaande dit 

 onderwerp valt nog het volgende te vermelden. 



In een brief ter beantwoording van eenige opmerkingen van bussell 

 {Nature XXIII, p. 311) verklaart aitken dat het, naar zijne overtuiging, 

 gecondenseerde waterdamp is die den nevel vormt, terwijl het al of niet aan- 

 wezig zijn der stofjes slechts bepaalt of die damp zich "fijn- of grofkorrelig" 

 zal neerslaan. Hij schijnt dus niet aan oververzadiging te denken. In zijn 

 vroegere mededeeling verklaarde hij zich dienaangaande niet duidelijk. 



Op pag. 337 van hetzelfde tijdschrift maakt h. j. h. gboneman opmerkzaam 

 op het feit, dat reeds in 1875 coulier en mascart (Journal dechimieetde 

 pharmacie , 4e Serie, XXIII p. 165) uitkomsten hadden verkregen en bekend 

 gemaakt, met die van aitken geheel overeenkomstig, en wijst er op dat hij 

 zelf nog vroeger, in 1873, zulk een werking, althans van de ijzerdeeltjes 

 in hoogere luchtlagen, als zeer waarschijnlijk had voorgesteld. 



Aitken antwoordt hierop (Nature als boven, bl. 384). Hij geeft een ver- 

 slag van de proefnemingen van coulier, zooals die zijn beschreven in de 

 door groneman aangewezen bron , die hij nu had geraadpleegd. Deze komen 

 wat de uitkomsten en de verklaring aangaat met de zijne geheel overeen. Maar 

 coulier heeft later een tweede verhandeling over hetzelfde onderwerp in het 

 licht gezonden , in hetzelfde deel van bovengenoemd Journal, bl. 254. Daarin 

 herroept hij alles , wat hij uit zijne vroegere proefnemingen aangaande den 

 invloed van luchtstofjes op nevelvorming had afgeleid , op grond van het 

 door hem waargenomen ontstaan van duidelijk zichtbaren nevel in lucht, die 

 hij meende stofvrij te hebben gemaakt door haar te leiden door verwarmde 

 buizen en op andere wijzen. Proeven , door aitken reeds vroeger genomen 

 zonder deze te kennen , maken het hoogstwaarschijnlijk dat in alle deze ge- 

 gevallen de stofvrijheid slechts schijnbaar was. Maar uit de daardoor veroor- 

 zaakte herroeping van coulier , vooral toen mascart zijne proefnemingen had 

 herhaald en bevestigd , laat zich verklaren waarom niemand er later aan ge- 

 dacht heeft om die te herhalen , aan te vullen en in hare belangrijke gevol- 

 gen uit te werken. Aitken houdt zich nog voortdurend daarmede bezig. 



Het is referent dezer dagen gelukt om aitken's voornaamste uitkomst te 

 demonstreeren op zeer eenvoudige en overtuigende wijze. Een glazen klok werd 

 met behulp van eenig vet luchtdicht geplaatst op een zoogenaamden "trans- 

 porteur", een stevige koperplaat, in het midden van een kraan voorzien , waar- 



