~ 29 — 



met de diersoorten , die allen aan een zeker bepaald gedeelte van 

 de oppervlakte der aarde gebonden zijn, is mijns inziens niet voor 

 bedenking gevrijwaard. Het is niet noodig, om als oorzaak van de 

 gehechtheid der meeste onbeschaafde stammen aan hunnen geboor- 

 tegrond een eigen instinkt aan te nemen , dat hen , even als de 

 dieren, door eene soort van nooddwang aan dien grond binden zoude. 

 Wij nemen immers datzelfde verschijnsel ook waar bij onzen eigenen 

 stam, bij welken dat instinkt uitgedoofd zou zijn, en het is hier 

 zonder eenigen twijfel toe te schrijven aan mindere beschaving, bij 

 mindere behoeften, verbonden aan de magt der gewoonte, welke 

 juist daar haren invloed het meest doet gevoelen , waar de ontwik- 

 keling van den geest achterlijker of eenzijdiger gebleven is. Wi] 

 zien de inboorlingen van streken, waar noch de natuur, noch de 

 zamenleving iets aanlokkelijks schijnen te bezitten, met vreugde 

 daarheen terug keeren, en het verblijf in hunne geboorteplaats verre 

 verkiezen boven dat in de grootste steden of in de schoonste oor- 

 den des lands. De bewoner van onze armoedige zeedorpen en van 

 onze afgelegene eilanden zoude zijne woonplaats met geene andere 

 willen verruilen. En het is elk , die zich met de zorg voor armen 

 belast heeft gezien, bekend, hoe moeijelijk de arme te bewegen is, 

 de plaats zijner geboorte en inwoning te verlaten, en zich elders te 

 vestigen, waar hij stellig het werk en het brood vinden zou, dat 

 hij hier te vergeefs zoekt. Hoe meer en veelzij diger beschaving ech- 

 ter het deel wordt van menschen uit diezelfde streken en uit den- 

 zelfden stand, des te meer verdwijnt die onberedeneerde gehechtheid 

 aan hunne eerste woonplaats. Deze moge hun altijd dierbaar blijven, 

 als de plaats hunner geboorte en de woonplaats hunner betrekkin- 

 gen en eerste vrienden, als het oord, waaraan 'zich de herinnerin- 

 gen hunner jeugd vastknoopen, — zij zullen toch minder aarzelen 

 zich naar elders te begeven, wanneer hun verstand hun het nut 

 van zulk eene verhuizing aanprijst , — en ook elders zullen zij ge- 

 lukkig kunnen leven. Waarom nu hetzelfde verschijnsel bij die 

 onbeschaafde volksstammen aan eene andere oorzaak, aan een zoo- 

 genaamd plaats-instinkt, zoude moeten worden toegeschreven , beken 

 ik niet te begrijpen. 



