— 42 — 



zeer naauwe betrekking bestaat, naauwer, dan tusschen de meest 

 aan elkander verwante diersoorten. Overal, waar wij den mensch 

 op aarde ontmoeten, staat hij niet alleen aan het hoofd der dierlijke 

 schepping, maar is door eene wijde, onoverkomelijke klove van deze 

 afgescheiden. Er bestaat geen wezenlijke overgang van de dieren tot 

 den mensch. Maar aan den anderen kant is niet alleen elke nog zoo 

 laag op de schaal der menschheid staande volksstam in een ligchame- 

 lijk opzigt met de allerhoogste verbonden door eene reeks van gra- 

 datiën, van somtijds bijna ongevoelige overgangen, maar is hij bo- 

 vendien, ten aanzien van het meest raenschelijke in den mensch, zijne 

 verstandelijke en zedelijke natuur, alleen in maat en wijze, maarniet 

 in wezen van de overigen verschillend. Er is geen volksstam , die niet 

 vatbaar is voor verstandelijke en izedelijke ontwikkeling, elke op 

 zijne wijze, naar zijn' eigenaardigen aanleg, en in zijne bijzondere 

 rigting. En zoo blijft het menschelijk geslacht eene op zich zelf 

 staande, rondom afgeslotene, maar inwendig innig tot één geheel 

 verbondene groep, waarvan alle leden ééne bestemming gemeen 

 hebben : het streven naar de hoogst mogelijke volmaking. Welke dan 

 ook de eindelijke slotsom van het wetenschappelijk onderzoek zijn 

 moge, nimmer zal die zoodanig kunnen zijn, dat zij ons noodzaakt 

 of veroorlooft den pligt der algemeene menschenliefde van ons af 

 te werpen, en onze liefde tot den naasten te beperken tot die be- 

 trekkelijk weinigen, die met ons van ééne nationale herkomst en 

 van ééne spraak zijn. Want alle menschen zijn onze naasten, alle 

 zijn gezamenlijk kinderen van éénen Vader, die hen schiep naar 

 Zijn beeld, en die, hoe zeer ook dat beeld bij hen verduisterd moge 

 zijn, ze allen tot zich terug wil brengen door Hem, dien Hij in 

 de wereld zond tot behoudenis van allen , die op den naam van 

 mensch aanspraak maken. 



Jaiiuarii , 1855. 



