— los- 

 gaande de verschijnselen van het "dierlijk magnetisme," voor mij 

 zelven als bewezen meen te moeten vaststellen. 



lo. Alles, wat men van de uitwerkselen der zoogenaamde "mag- 

 netische manipulatiën" o^ het ligchaamsgestel van den regtstreeks 

 daaraan onderworpen patiënt verhaalt , en zeer veel van hetgeen men 

 zegt gezien te hebben van den invloed, daardoor op zijn zieleleven 

 uitgeoefend, neem ik gaarne als waarheid aan. Ik wil het, om al 

 aanstonds een sterk sprekend voorbeeld aan te halen, in het minst 

 niet in twijfel trekken, dat een lijder, die eenige jaren lang door 

 verlamming aan zijne legerstede is gekluisterd geweest, op het woord 

 van eenen magnetiseur eens is opgestaan en zonder ondersteuning 

 eenige schreden gedaan heeft, ja zelfs dat zoo iemand eenigen tijd 



achtereen heeft gewandeld in de meeste, zoo niet in alle gevallen 



evenwel, om daarna weder naar ziel en ligchaam afgemat neder te 

 zinken, zonder eenig blijvend gunstig gevolg van die behandeling. 

 Maar ik zie in dit alles niets, dat het aannemen van eene bijzon- 

 dere kracht tot zijne verklaring noodig maakt. 



2o. Op alles wat verder gaat dan het bovengenoemde, op alle 

 voorbeelden dus van de verschijnselen der zoogenaamde helderziend- 

 heid, acht ik toepasselijk, wat ik boven van de verhalen aangaande 

 de "zienersberigten" in het algemeen zeide: zij zijn meest alle half 

 verdicht, en de zeer enkele, die letterlijk getrouw worden overge- 

 bragt, bewijzen niets, juist omdat zij zoo zeldzaam zijn, en dus gerust 

 aan toevallige zamentreffing mogen worden toegeschreven. Ik acht 

 dien ten gevolge het raadplegen van eene somnambule over ziekten 

 of kwalen van zich zelven of van anderen eene dwaasheid, van 

 volkomen gelijken rang met het raadplegen van eene kaartlegster 

 over zijn of anderer toekomstig lot. Er bestaat, mijns inziens, tus- 

 schen deze beide dwaasheden, behalve door haren aard en gehalte, 

 ook nog eene opmerkelijke overeenkomst door de wijze waarop zij, 

 die er zich aan schuldig maken, dit trachten te regtvaardigen: beide 

 beroepen zich op de voorbeelden, de vele, sprekende, trefïen de voor- 

 beelden , die zij van "allezins geloofwaardige" personen hebben ver- 

 nomen , voorbeelden van : "hoe het uitgekomen is." 



De laatste dwaasheid wordt, meer dan wij wel denken, in ons 



