— 125 — 



ningen uit de gebergten vanwaar zij vermoedelijk afkomstig zijn , 

 zullen eenmaal met zekerheid hunne herkomst doen vaststellen. 



Zoo verre is men thans evenwel met het onderzoek dezer gronden 

 in Nederland gevorderd, dat men eenige onderscheidingen heeft 

 opgespoord, die het vaststellen van verschillende afdeelingen mogelijk 

 maken. Dit is reeds veel gewonnen. Al mogten later deze afdeelingen 

 slechts kunstmatige blijken te zijn, uit verkeerde of onvolledige 

 waarnemingen voortgevloeid, dan moest juist het aanwijzen van dat 

 verkeerde en het aanvullen van het onvolledige, ons eenen grooten 

 stap nader aan de waarheid brengen. 



Bij het vaststellen van onderscheidingen in de aardlagen , welke 

 de ons bekende buitenschors der aarde vormen , is het een eerst 

 vereischte, dat men den tijd bepale, waarin deze lagen, ten opzigte 

 van elkander, ontstaan zijn; welke de jongste of de laatst ontstane, 

 welke de oudste of de vroeger gevormde zijn. Wanneer men niet 

 te doen heeft met lagen, die, na hun ontstaan, door geweldige 

 aardberoeringen , verheffingen of verzakkingen van den bodem , uit 

 hare oorspronkelijke ligging gerukt zijn , dan is het bepalen van 

 dien betrekkelijken ouderdom niet moeijelijk. En dit is het geval 

 met de zandgronden van Nederland, waarover wij thans handelen; 

 want al zijn zij , door opheffing of nederzakking verheven geworden 

 boven de oppervlakte der zee, waarvan zij eenmaal den bodem uit- 

 maakten, dan is dit evenwel met zoo weinig verstoringen in de 

 betrekkelijke ligging der lagen vergezeld gaan, dat ook hier de 

 algemeene regel nog in volle kracht toepasselijk is, volgens welken 

 de bovenste laag altijd als de laatst ontstane, of de jongste, moet 

 worden aangenomen. Ons zand, met of zonder keijen vermengd, 

 ligt altijd op de kleigronden met zeeschelpen van Twenthe, Gel- 

 derland en Limburg. Steeds en overal schieten die kleigronden , 

 daar, waar zij aan de oppervlakte liggen, onder deze zandgronden 

 in de diepte weg. Nimmer zijn zij met dit zand en deze keijen 

 vermengd, maar meestal ligt er daarvan eene, soms zeer dunne laag 

 over henen. Deze kleigronden nu weet men , dat jonger zijn dan de 

 kalk- of krijtgronden van Munsterland, van Odink bij Winterswijk 

 onder anderen , en van den St. Pietersberg , bij Maastricht. Dit krijt 



9-X- 



