— 126 — 



is jonger dan de Bentheimer zandsteen. De zandsteen veel jonger 

 dan de leilagen van Rheine. De leijen veel jonger dan de steen- 

 koollagen van Ibbenburen , Westphalen , Limburg en Luik. De 

 steenkolen op haar beurt weer jonger dan de kalksteen van Visé, 

 waarover reeds gesproken is ; en daarom zijn al deze gronden , overal 

 waar zij aan de oppervlakte liggen, meer of min bedekt door ons 

 zand en onze keijen. 



Maar dit zand behoort nu klaarblijkelijk niet tot het allerlaatste , 

 hedendaagsche en nog niet gesloten tijdperk der wording van Ne- 

 derland. Op zeer vele plaatsen, op deVeluwe, in Drenthe en elders 

 is het door den wind uit zijne oorspronkelijke ligging gebragt en 

 heeft de zandstuivingen doen geboren worden, die zoo eigenaardige 

 vorming der jongere tijden, waarvan men tot dusverre geene sporen 

 heeft aangetroflen bij de gronden uit oudere tijdperken. Groote 

 uitgestrektheden onzer zandgronden zijn bedekt met hoog veen, an- 

 dere , die onder den gemiddelden waterstand neerdalen , liggen onder 

 lage veenen verscholen. Het zand en de Heigronden, door onze 

 groote rivieren aangebragt, en evenzeer de zavelgronden die kleinere 

 riviertjes en beken hebben afgevoerd, liggen altijd op het zand onzer 

 heidevelden. Ook neemt men waar dat de vruchtbare zeebezinkin- 

 gen , die van den Dollard bij voorbeeld , steeds dit zand bedekken , dik- 

 wijls zelfs met daartusschen liggend veen, dat wij reeds, als in een 

 jonger tijdperk ontstaan, hebben leeren kennen. Eindelijk leert ons de 

 heuvel van zand met keijen van Texel, die hier onder de zeeduinen 

 wegschiet, dat ook deze gewrochten van wind en getijen tot eene 

 jongere periode behooren. Al deze gronden , zandstuivingen , hooge 

 en lage veenen, rivier- en beekalluviën, zeebezinkingen en zeeduinen 

 zijn dus jonger dan ons zand, en hebben twee algemeene, duidelijke 

 kenmerken gemeen , dat namelijk hunne wording nog steeds blijft 

 voortgaan, en dat zij overblijfselen bevatten van den mensch of van 

 menschelijke kunstvlijt. 



Gedurende het tijdperk, waarin de keijen onzer heidevelden her- 

 waarts gevoerd zijn, en dat, volgens het zoo even gezegde , begrepen 

 is tusschen de wording der gronden, die gelijktijdig zijn met de 

 leemlagen van Eibergen en het ontstaan van het thans nog voort- 



